Al vele jaren wordt ons team archeologen ondersteund door een groot aantal vrijwilligers. Sommigen komen hier al tientallen jaren en zijn uitgegroeid tot ware specialisten in hun deel van het vakgebied. En natuurlijk zijn deze vrijwilligers bij de grotere opgravingen in het veld te vinden. Ben je benieuwd wie onze vrijwilligers zijn, waarom ze bij ons werken en wat zij bij ons doen? Kijk dan op onze website.
Vanaf het einde van de 9de eeuw werd het lage Eemland langzaam maar zeker (weer) in gebruik genomen door de mens, iets wat vanaf de Romeinse tijd niet meer het geval was geweest vanwege een sterk gestegen zeespiegel. De lokale hoogtes (zandopduikingen) in een verder nog relatief nat landschap werden hierbij voor het eerst bewoond; een voorbeeld hiervan is Hoogland.
Tijdens de opgraving in 2019 aan de Emiclaerseweg 13 zijn restanten van een boerenerf aangetroffen. Op het erf is de kopse kant van een boerderij aangetroffen (de rode vlekken in de afbeelding zijn de paalgaten). Het grootste gedeelte van de boerderij lag echter buiten het plangebied.
Ten zuiden van de boerderij lagen meerdere bijgebouwen en ten oosten van de boerderij is de smeedhaard van een smederij gevonden (zie foto).
Al deze structuren dateren tussen de 10de en 12de eeuw. De omvang van de boerderij, de grote hoeveelheid bijgebouwen en de aanwezigheid van een smederij op het erf maakt het zeer aannemelijk dat het geen gewoon boerenerf is geweest. Waarschijnlijk betreft het hier de restanten van de in historische bronnen genoemde 'Hof te Emmeklaar', een administratief centrum van de Paulus Abdij, die de eigenaar van de gronden in Hoogland was. Hier moesten de boeren uit de regio hun tienden (belastingen) in nature betalen, maar konden ook de gereedschappen voor het bewerken van het land worden gemaakt en gerepareerd.
In de 12de eeuw zijn zowel de boerderij als de smederij verlaten en heeft het terrein een meer agrarisch karakter gekregen. In de daarop volgende eeuwen neemt het actieve gebruik van het terrein verder af en lijkt het onderzoeksterrein als akker of bouwland in gebruik te zijn geweest.
Verder lezen? Download hier het rapport Amersfoort Onder Ons 59.
Door de plannen voor het gebied rond de Nijkerkerstraat kunnen de eventueel aanwezige archeologische resten verstoord worden. In het dit jaar uitgevoerde bureauonderzoek wordt nader gekeken naar de archeologische verwachtingen. In het rapport wordt geconcludeerd dat er in het gebied sporen en vondsten aanwezig kunnen zijn vanaf het Laat Paleolithicum (32.000 tot 8800 voor Christus) tot en met de Tweede Wereldoorlog. Voor de meeste locaties is daarom nader archeologisch onderzoek nodig in de vorm van booronderzoek (groen in de afbeelding) en/of proefsleuven (rood in de afbeelding). Verder lezen? Download hier CAR-rapport 112.
Niet alleen tijdens archeologisch onderzoek komen leuke vondsten naar boven. Vorig jaar kregen we een telefoontje van een aannemer die tijdens graafwerkzaamheden in Soesterberg een afvalkuil vol met resten leer had gevonden. De aannemer had geen idee wat hij gevonden had, maar was zo vriendelijk de vondsten bij ons af te leveren.
Afbeelding: zak met leer wordt afgeleverd op ons kantoor.
Tijdens een van de spaarzame momenten op kantoor in deze thuiswerkperiode hebben onze leerspecialisten de vondsten bekeken. En wat blijkt: het zijn resten van ongeveer 20 sjako’s! De sjako is een hoofddeksel, dat vroeger door de meeste landen in hun jager-korpsen gebruikt werd. Het woord sjako stamt af van het Franse tschako, dat weer komt van het Hongaarse woord csákó. Dit was een onderdeel van het uniform van de Hongaarse huzaren. De sjako werd gemaakt uit leer en vilt en versierd met emblemen, franjes en knoopjes. Vrijwel iedere afdeling uit het leger had een eigen ontwerp sjako, maar ook het standaard uniform van politiemensen en postbodes bevatte een sjako.
Afbeeldingen: voorbeelden van een sjako (van voren en opzij). De deksel en kleppen zijn van leer gemaakt. Het middenstuk (schacht) van vilt.
De sjako’s uit Soesterberg zijn overduidelijk bewust ontdaan van alle versieringen, voordat ze zijn weggegooid. Er is slechts één stukje versiering teruggevonden: een metalen knoopje van een Hollandse leeuw met zwaard en pijlenbundel. Het lijkt er dus op, dat de sjako’s behoorden aan Nederlanders. Maar welk regiment, korps of postbodeafdeling weten we nog niet. We vermoeden dat de sjako’s, op basis van de gereconstrueerde vorm, rond 1900 dateren.
Afbeelding: close up foto van metalen knoopje met Hollandse leeuw.
We hopen in contact te komen met kenners van (leger)kostuums / uniformen uit het begin van de 20ste eeuw, om te kijken of we de herkomst van de sjako’s kunnen duiden. Wordt hopelijk vervolgd!
Twee weken geleden schreven we al over de opgraving aan de Leusderweg 249, waar we bij het proefsleuvenonderzoek de resten van een 3000 jaar urnenveld gevonden hebben. In het Algemeen Dagblad van vandaag vertelt onze stadsarcheologe Sanne Beumer meer over deze opgraving. Verder lezen? Download dan het artikel.
Parkweelde III is een gebied tussen de Vasco da Gamastraat en de Magelhaenstraat. De woningen en de flats zijn gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw. Bij een deel van dit terrein is de grond nog niet verstoord, zodat de archeologische sporen waarschijnlijk nog intact zijn. In januari en deze week zijn hier proefsleuven aangelegd. En beide keren zijn resten van tabaksschuren aangetroffen. Dat betekent dat er, voordat de nieuwbouw start, een groter deel van het terrein opgegraven wordt. Wordt vervolgd dus.
Tabaksschuren
Vanaf de 17de eeuw wordt het gebied langs de Hoge- en Lageweg gedomineerd door tabaksplantages met tabaksschuren. Een aantal van deze schuren en tabaksvelden is tot in de 20ste eeuw in gebruik. Wil je verder lezen over de bijdrage van de stadsarcheologen aan de kennis over tabaksteelt? Download dan het rapport 'Tabaksplantages langs de Hogeweg' (Amersfoort Onder Ons 25).
De Oudheidkundige Vereniging Flehite heeft een aantal podcasts gemaakt over de geschiedenis van Amersfoort. In de podcasts gaan kenners, verhalenvertellers en vragenstellers in op een specifieke periode van de Amersfoortse stadsgeschiedenis. Alle podcasts zijn via de website van de OVF te beluisteren.
In het eerste deel vertellen Jan Niessen en onze stadsarcheologe Francien Snieder over de vroege middeleeuwen en het ontstaan van Amersfoort. De podcast duurt ongeveer 18 minuten.
Update van het veldteam. We hebben gisteren een opgraving uitgevoerd op de hoek Meridiaan/Keerkring. Het idee was dat we hier mogelijk resten van de Grebbelinie en de Voorste Wetering zouden kunnen vinden. Bij de aanleg van de proefsleuven hebben we geen van beide gevonden. De wetering lag vermoedelijk net buiten het onderzoeksgebied en de Grebbeliniedijk is òf volledig afgegraven òf lag ook net buiten het onderzoeksgebied. Niets gevonden? Toch wel!
We hebben namelijk wel de resten van een asbak gevonden. En als op de onderkant zo duidelijk staat waar hij vandaan komt, is het gemakkelijk om er meer over te weten te komen. Zo wordt eenzelfde asbak aangeboden op Marktplaats, met zelfs hetzelfde typenummer.
Er zijn plannen om op de locatie van de voormalige Bilalschool aan de Leusderweg 249 veertien woningen te bouwen. In januari en maart dit jaar hebben wij daarom zowel een proefsleuvenonderzoek als een booronderzoek uitgevoerd. Hierbij zijn onder andere de resten van een grafveld gevonden, dat waarschijnlijk uit de Late Bronstijd/Vroege IJzertijd dateert. Hiervan zijn ten minste vier greppels aangesneden. Dit zijn waarschijnlijk de resten van drie grafmonumenten: twee kringgreppels (zie foto) en één zogenaamd langbed. Wij hebben daarom geadviseerd om òf de bouwplannen aan te passen, òf voorafgaand aan de herontwikkeling van het terrein een 'echte' opgraving in de vorm van een definitief onderzoek (DO) uit te laten voeren. Je kunt het rapport hier downloaden.
In 2018 zijn de resten van Huis Couwenhoven opgegraven op het terrein tussen de Monseigneur van de Weteringstraat en de Malewetering in Hoogland West. In een bakstenen waterput bleek een deel van een houten pomphuis bewaard te zijn. Hiervoor is een rechthoekige balk gebruikt, die van de stam van een eik is gemaakt. De oorspronkelijke lengte is niet bekend; van het pomphuis is alleen de onderste 87 cm bewaard gebleven.
Middenin het pomphuis is verticaal een gat geboord met een diameter van 6 cm. Aan de onderkant is dit gat gedicht met een houten stop. Het pomphuis is geconserveerd door ArcheoPlan. Bij het conserveren werd een leuke ontdekking gedaan: in het verticale pompgat werd een ijzeren voorwerp gevonden. Dit voorwerp is na veel discussie beschreven als een harpoen. Maar wel een vreemde harpoen, want een harpoen heeft meestal twee weerhaken.
Toen een van onze vrijwilligers (en metaalspecialist) onlangs het Openluchtmuseum Ootmarsum bezocht deed hij een leuke ontdekking: daar hing 'onze' harpoen aan de muur! En het bleek geen harpoen te zijn, maar een 'hooihaak'!
Een hooihaak wordt gebruikt om een pluk hooi uit het binnenste van een hooimijt of van de hooizolder te trekken. Dat staaltje kan dan onderzocht worden op toestand en kwaliteit. Zowel voor de voedingswaarde als voor de veiligheid (hooibroei of zelfontbranding) is het immers belangrijk na te gaan of het hooi binnenin droog is.
