VELDWERK: PAASBOSPARK

Deze week heeft Centrum voor Archeologie een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd bij het Paasbospark in Nijkerk. Helaas was het gebied verstoord en zijn er geen archeologische resten aangetroffen.

VELDWERK

Begin deze week is het proefsleuvenonderzoek aan de Oude Kerklaan afgerond. De volgende stap is om met de resultaten een adviesrapport te schrijven!

SEPTEMBER EDITIE KRONIEK - TIJDSCHRIFT HISTORISCH AMERSFOORT

De nieuwe editie van Kroniek is uit! Dit keer staan er 2 artikelen in het tijdschrift die zijn geschreven door medewerkers van Centrum voor Archeologie.

Het eerste artikel gaat over het archeologisch onderzoek van Huis Randenbroek, geschreven door Mattijs Wijker. Hoewel het onderzoek kleinschalig was, leverde de combinatie met een ook uitgevoerd bouwhistorisch onderzoek veel nieuwe informatie op over het gebouw. 

Het tweede artikel gaat over een laat middeleeuwse haardsteen met een afbeelding van een gevleugeld hert. Het artikel duikt in de geschiedenis en symboliek hiervan, geschreven door Jos Wielders. De haardsteen is ook de Vondst van de Maand september, en dus te bewonderen bij het Centrum. 

De Kroniek kost slechts €2,95 en is te koop bij ons op Westsingel 46, op woensdag- en vrijdagmiddagen tussen 14:00u en 16:30u. Het tijdschrift is ook te koop bij Museum Flehite en VVV Amersfoort.

VONDST VAN DE MAAND AUGUSTUS - PREHISTORISCH HOUTSKOOL

In deze editie van onze Vondst van de Maand zijn deze zwartgeblakerde stukken houtskool de vondst die een maand lang in het spotlicht staat. Het houtskool is in 2023 gevonden tijdens de opgraving aan de Leusderweg. 

Op het eerste gezicht lijkt het misschien niet zo spannend: zwarte brokken houtskool, verspreid in een grafkuil. Maar schijn bedriegt. Want wat we vonden in grafkuil 4 bleek allesbehalve gewoon. Deze houtskoolresten vertellen een indrukwekkend verhaal over een eeuwenoud crematiegebruik. We nemen je graag mee in de wondere wereld van prehistorisch brandhout!

Kom de Vondst van de Maand bekijken vanaf maandag 4 augustus op de open middagen op woensdag- en vrijdagmiddagen tussen 14:00u en 16:30u. 

VONDST VAN DE MAAND JULI - LENS

Op de locatie waar nu het sportcomplex Amerena aan de Hogeweg te vinden is, werd tijdens een opgraving een glazen lens aangetroffen. Het gaat om een kleine schijf van glas, 6 cm in doorsnede en licht bol aan beide zijden: een zogenaamde ‘biconvexe’ lens. Waar heeft deze voor gediend? Is ie afkomstig van een bril, een microscoop of misschien een sterrenkijker?  Nee: hij is uit een verrekijker, denken we…

Kom de lens bekijken bij ons op Westsingel 46, op woensdag- en vrijdagmiddagen tussen 14:00u en 16:30u!

 

NIEUWE EDITIE KRONIEK - TIJDSCHRIFT HISTORISCH AMERSFOORT

De nieuwe editie van Kroniek is uit! Dit keer staat een artikel van Centrum voor Archeologie op de voorpagina: Rommelenburg boven water. 

Aan de Muurhuizen in Amersfoort zijn delen van de fundering van het middeleeuwse Rommelenburg en de eerste stadsmuur blootgelegd tijdens het vervangen van de kademuur naast nr 23. Dit leverde een van de belangrijkste archeologische ontdekkingen in Amersfoort van de afgelopen jaren. Het artikel is geschreven door stadsarcheologen Timo d'Hollosy en Mattijs Wijker.

De Kroniek kost slechts €2,95 en is te koop bij ons op Westsingel 46, op woensdag- en vrijdagmiddagen tussen 14:00u en 16:30u. Het tijdschrift is ook te koop bij Museum Flehite en VVV Amersfoort. 

VONDST VAN DE MAAND JUNI: PREHISTORISCHE KOM

Deze maand is een aardewerk kom als Vondst van de Maand te zien in de expositie van Centrum voor Archeologie. Het voorwerp is in 2023 bij een opgraving aan de Leusderweg gevonden. Deze kom is een bijgift van een crematiegraf en dateert uit ca. 2465-2288 v. Chr. 

Kom het kommetje bekijken op woensdag- en vrijdagmiddagen tussen 14:00 en 16:30 bij ons op Westsingel 46. 

Rommelenburg boven water

 

Aan de Muurhuizen zijn door ons delen van de fundering van de middeleeuwse verdedigingstoren Rommelenburg en de eerste stadsmuur blootgelegd. We keken mee bij het vervangen van de kademuur. Dit leverde een van de belangrijkste archeologische ontdekkingen in Amersfoort van de afgelopen jaren.

Het onderzoek aan de funderingen bevestigt namelijk dat Rommelenburg gebouwd is als onderdeel van de eerste stadsmuur, zo rond 1300, en oorspronkelijk functioneerde als verdedigingswerk. Het is namelijk gebouwd met dezelfde bakstenen als de eerste stadsmuur. Samen met het bekendere Tinnenburg vormde het de verdediging van de waterpoort over de Kortegracht. Dit is enigszins vergelijkbaar met de huidige Monnikendam in Amersfoorts tweede stadsmuur.

Bovenstaande werd wel vermoed, maar bewijzen waren er niet voor: Rommelenburg is in 1848 gesloopt en er zijn geen afbeeldingen van het pand bekend. Mattijs Wijker, de archeoloog die bij dit onderzoek betrokken is, was benieuwd of er nog resten van Rommelenburg in de grond zaten.  

“Het enige wat er nog kon zijn, was de fundering.”

Deze ontdekking geeft nieuw inzicht in de opbouw en het verdedigingssysteem van Amersfoort in de 14de eeuw, de ontstaansgeschiedenis van Rommelenburg en de structuur van de eerste stadsmuur. De fundering was maar kort zichtbaar en is inmiddels weer afgedekt. 

Binnenkort wordt ook een deel bij de brug over de Kortegracht ontgraven. Zo kunnen we verder onderzoek doen naar de relatie tussen Rommelenburg en de stadsmuur.

Bijzondere middeleeuwse vondst | Gemeente Amersfoort

Stadsarcheloog ontdekt fundering middeleeuwse Rommelenburg: 'Ik had de hoop al opgegeven' - Nieuwsplein33

Verdwenen middeleeuwse toren Rommelenburg duikt op in hartje Amersfoort - RTV Utrecht

Funderingen middeleeuwse verdedigingstoren Rommelenburg blootgelegd - Nieuws uit de regio Amersfoort

Opgraven onder toezicht van Femke Bol

 De opgravingsploeg had de hele dag het gevoel dat er iemand op hun vingers keek

Veel belangstelling voor archeologen tijdens 'Buurten op de bouw"

Al voor 10.00 uur stonden afgelopen zaterdag de nieuwgierige bezoekers op de bouwplaats om een kijkje achter de schermen te nemen van de bouwactiviteiten. Stadarcheologen Sanne en Maarten stonden klaar om namens het Centrum voor Archeologie bezoekers mee te nemen in het verhaal van de stadhuizen van Amersfoort, wat de opgravingen daarvan hebben opgeleverd en wat er op de nieuwe locatie is gevonden.

Uiteindelijk zijn er zo'n 450 bezoekers geweest - ondanks de vele buien. En ook de pers was aanwezig.

Bezoek de bouwplaats nieuwe stadhuis | Gemeente Amersfoort

Bouwplaats Huis voor de Stad open voor bezoekers op Nationale Burendag - Nieuws uit de regio Amersfoort (destadamersfoort.nl)

Wisselende reacties op nieuw stadhuis in Amersfoort: ‘Best wel gewoon eigenlijk’ | Amersfoort | AD.nl

Onderaan of bovenin?

Als archeoloog wil ik meteen onder de vloer kijken, maar als bouwhistoricus ga ik liefst meteen naar het dak. Vandaag ben ik allebei.... Begin ik nu dan onderaan... of bovenin?

Onder de vloer	Onder het dak

15 seconds of fame

Afgelopen woensdag (18 oktober) was in een aflevering van de populaire serie Oogappels te zien dat Lieke voor haar studie Archeologie meehielp bij een opgraving. Omdat de gehele serie in en rond Amersfoort wordt opgenomen, werd voor de opname van deze scene contact met ons opgenomen. Of wij een geschikte locatie hadden? Nu was het toeval dat we net klaar waren met onze opgraving aan de Leusderweg 320. Daar mochten ze komen filmen hoe Lieke daar een mooi potje vindt.

Helaas is tijdens het echte onderzoek gebleken dat het gehele terrein niet al te lang geleden zwaar over de kop is gegaan en was onze enige vondst een (lege) waterput uit 1400 tot 1800. Dat potje is dus niet van ons...

Leuk om op zo'n manier een beetje reclame te kunnen maken voor ons mooie vak. En ook archeologiebedrijf RAAP bedankt voor de hulp.

Kijk hier de betreffende aflevering: de opgraving zie je bijvoorbeeld op 10:10.

Enne... Lieke? Als je stage wilt lopen bij ons, ben je altijd welkom! 

Schatkist

De afgelopen maanden stond er een grote houten kist in het Centrum voor Archeologie, met daarin een duizenden jaren oud crematiegraf. Dit graf is gevonden tijdens de opgraving aan de Leusderweg; toen is besloten om het graf 'en bloc' te lichten zodat het op kantoor rustig onderzocht kan worden.

Deze week hebben we de kist geopend. Eerst is het graf voorzichtig van de bovenkant schoongeborsteld, zodat de verschillende vullingen goed zichtbaar werden. Daarna is een kwart van het graf voorzichtig uitgelepeld, om het graf ook in doorsnede te kunnen onderzoeken. Daarbij vonden we al veel stukjes verbrand bot (crematieresten) en wat houtskool.

De komende week gaan we aan de slag met het volgende kwart van het graf en komen er hopelijk nog meer vondsten tevoorschijn. Ook hopen we dan meer over de opbouw van het graf te weten te komen.

Opgraving klaar, wassen maar!

Het veldwerk van de opgraving van de tabaksplantage is afgelopen vrijdag afgerond. Maar dat betekent natuurlijk niet dat het onderzoek dan ook klaar is. We zijn nu volop bezig met het verwerken van alle vondsten. Wassen, tellen, nummeren en invoeren in onze database is wat we nu doen. Binnenkort weten we exact hoeveel vondsten we meegenomen hebben, en wat voor materiaalgroepen het betreft. En dan kunnen we de specialisten aan het werk zetten. Maar eerst maar eens de laatste zakken met vondsten wassen….

Open dag groot succes

Ruim 200 bezoekers in 2 uurtjes! Leuk dat zoveel mensen de moeite namen om te komen kijken op de open-ochtend van de opgraving van een tabaksplantage in Kruiskamp, Amersfoort.

Het AD schrijft hierover het volgende:

kijk ook op:

Bijzondere opgraving in Kruiskamp: wij waren erbij! - indebuurt Amersfoort

Archeologisch onderzoek naar historische tabaksplantage in Amersfoort (112vallei.nl)

Eeuwenoude tabaksplantage ontdekt in Amersfoort - De Erfgoedstem

Opgraving Horsterweg Leusden

Wij hebben in het najaar van 2019 een grote opgraving uitgevoerd aan de Horsterweg te Leusden. Het verslag van de opgraving is nu gepubliceerd. 

In de Late Prehistorie werden de hoger gelegen dekzandruggen in het Eemland en de Gelderse Vallei intensief bewoond. Dit geldt ook voor de dekzandrug waar het onderzoeksgebied ligt. We hebben bewoningssporen aangetroffen uit de Late IJzertijd (250-12 voor Chr.), die waarschijnlijk tot dezelfde nederzetting als het nabijgelegen Schammer hebben behoord. We hebben op het hoger gelegen deel van het terrein minimaal één erf uit de Late IJzertijd gevonden, met een reeks aan bijgebouwen, zoals opslagschuurtjes (zie afbeelding). Gezien de ruimtelijke verspreiding van de bijgebouwtjes, kunnen we aannemen dat de aangetroffen boerderij niet de enige is geweest. Het lijkt zeer waarschijnlijk dat direct buiten het onderzoeksgebied nog meer boerderijen hebben gelegen.

De aanwezigheid van minstens drie bijgebouwtjes in of op de rand van het vennetje doet vermoeden dat deze werd gebruikt voor de visvangst. Om droge voeten te houden op het erf was een sloot gegraven waarmee overtollig water afgevoerd kon worden. 

Bij de boerderij zullen akkers hebben gelegen, maar die hebben geen sporen nagelaten. Resten van wat men verbouwde hebben we ook niet aangetroffen, maar wel een complete maalsteen (zie afbeelding). Dit wijst erop dat er graan of vergelijkbare gewassen geteeld zijn. 

Omdat de sporen van de boerderij slecht bewaard zijn gebleven, weten we niet of een deel van het gebouw als stal in gebruik was. Schapen of geiten hield men in ieder geval wel; een tweetal spinklosjes voor het bewerken van wol en een aantal verbrande botresten tonen dit aan. 

De huisraad van de boerenfamilie bestond uit handgevormde potten van aardewerk. Vermoedelijk maakte men deze zelf. Eventuele voorwerpen van hout of metaal zijn in de zandige bodem niet bewaard gebleven. Al met al was men dus behoorlijk zelfvoorzienend. Maar er was ook contact met de buitenwereld; enkele maalsteenfragmenten zijn gemaakt van vulkanisch materiaal, zoals tefriet. Het is bekend dat maalstenen vanuit de Eifel in Noordwest Europa verhandeld werden, tot in het huidige Leusden aan toe.

Aan het begin van de jaartelling werd het gebied vermoedelijk te nat voor bewoning. De dekzandruggen raakten overgroeid met veen en bleef woeste grond tot in de Late Middeleeuwen. In die tijd lijkt men sloten te hebben graven om de waterhuishouding te verbeteren en het gebied weer te ontginnen. Sinds die tijd heeft het gebied continu een agrarisch gebruik gekend. 

In de Tweede Wereldoorlog werd het gebied opgenomen in de door de Duitse bezetters aangelegde Pantherstellung. De sporen hiervan hebben we aangetroffen in de vorm van een brede en diepe tankgracht die in een soort zigzag-patroon dwars door de weilanden en akkers heeft gelopen. Vrij snel na het einde van de oorlog werd de gracht weer gedicht en werd het agrarische landschap weer hersteld.

Verder lezen? Download dan hier het rapport. 

Nog meer tabak...

In 2012 en 2020 groeven we bij de Energieweg in Amersfoort oost meerdere tabaksschuren en een laat-middeleeuws erf op. Maar net niet helemaal. Enkele delen van het erf en van de tabaksschuren vielen helaas net buiten onze opgravingsputten. Maar met de geplande vernieuwing van knooppunt Hoevelaken komt hier verandering in. 

Ter voorbereiding op de vernieuwing graven onze collega-archeologen van BAAC nu de missende puzzelstukken van het erf en de schuren op. We hopen dat ze de komende dagen beter weer hebben!

Het AD schreef er vorige week een stukje over:

https://www.destentor.nl/amersfoort/archeologen-vinden-sporen-17de-eeuwse-tabaksteelt-bij-knooppunt-hoevelaken-dit-is-een-schatkamer~a130e1c9/

Een klokbekergraf en een onderduikhol

In het nieuwe nummer van de Kroniek staat een artikel van Francien Snieder over de opgraving aan de Nieuwlandseweg 35 in 1997. Daarbij werd minstens één graf uit de Klokbekerperiode (omstreeks 2200 voor Christus) gevonden. Helaas was een groot deel van het graf verstoord door een enorme recente kuil. Bijna 25 jaar na deze opgraving is duidelijk geworden dat deze kuil waarschijnlijk in de Tweede Wereldoorlog gegraven is om onderduikers een schuilplek te geven. Verder lezen? Download dan hier het artikel.

Opgraving Emiclaerseweg 13: 'Hof te Emmeklaar' opgegraven

Vanaf het einde van de 9de eeuw werd het lage Eemland langzaam maar zeker (weer) in gebruik  genomen door de mens, iets wat vanaf de Romeinse tijd niet meer het geval was geweest vanwege een sterk gestegen zeespiegel. De lokale hoogtes (zandopduikingen) in een verder nog relatief nat landschap werden hierbij voor het eerst bewoond; een voorbeeld hiervan is Hoogland. 

Tijdens de opgraving in 2019 aan de Emiclaerseweg 13 zijn restanten van een boerenerf aangetroffen. Op het erf is de kopse kant van een boerderij aangetroffen (de rode vlekken in de afbeelding zijn de paalgaten). Het grootste gedeelte van de boerderij lag echter buiten het plangebied. 

Ten zuiden van de boerderij lagen meerdere bijgebouwen en ten oosten van de boerderij is de smeedhaard van een smederij gevonden (zie foto). 

Al deze structuren dateren tussen de 10de en 12de eeuw. De omvang van de boerderij, de grote hoeveelheid bijgebouwen en de aanwezigheid van een smederij op het erf maakt het zeer aannemelijk dat het geen gewoon boerenerf is geweest. Waarschijnlijk betreft het hier de restanten van de in historische bronnen genoemde 'Hof te Emmeklaar', een administratief centrum van de Paulus Abdij, die de eigenaar van de gronden in Hoogland was. Hier moesten de boeren uit de regio hun tienden (belastingen) in nature betalen, maar konden ook de gereedschappen voor het bewerken van het land worden gemaakt en gerepareerd.

In de 12de eeuw zijn zowel de boerderij als de smederij verlaten en heeft het terrein een meer agrarisch karakter gekregen. In de daarop volgende eeuwen neemt het actieve gebruik van het terrein verder af en lijkt het onderzoeksterrein als akker of bouwland in gebruik te zijn geweest.

Verder lezen? Download hier het rapport Amersfoort Onder Ons 59.