woensdag 6 juli 2022

Vondst van de Maand: hooihaak

In een waterput bij landhuis Kouwenhoven in Hoogland West is een puntige smeedijzeren staaf gevonden met een weerhaak. Oorspronkelijk is dit voorwerp bevestigd geweest op een lange houten stok. Het is een hooihaak; gereedschap dat gebruikt werd om de conditie van de hooivoorraad in de gaten te houden. Met de haak kon een pluk hooi uit de kern van de hooiberg worden getrokken. Zo kon men zien of de temperatuur niet teveel opliep. Als dit het geval is ontstaat er namelijk hooibroei, wat kan leiden tot ontbranding van de hooivoorraad. Het hooi was het wintervoer voor het vee. Als deze voorraad verloren ging was dat een grote ramp.

Verder lezen? Download dan het informatieblad

donderdag 30 juni 2022

Rapport Buitenplaats Kouwenhoven

De stadarcheologen hebben in 2018 een groot archeologisch onderzoek uitgevoerd op de voormalige buitenplaats Kouwenhoven te Hoogland. Het uitgebreide en goed leesbare rapport is nu verschenen.

Uit historische bronnen is bekend dat bij buitenplaats Kouwenhoven ook een ‘herehuyzinge’ heeft gehoord. Over wat er precies met het huis is gebeurd zwijgen de bronnen. De voorgenomen ontwikkelingen op het terrein boden de unieke gelegenheid om het huis volledig op te graven. Hoe de buitenplaats, en dan met name het huis, zich hebben ontwikkeld vanaf de bouw tot aan de afbraak, kan dankzij de combinatie van het archeologisch onderzoek met het archiefonderzoek redelijk goed worden herleid.

Het huis heeft in oorsprong een symmetrische opzet gehad, met de keuken als een aanbouw achter het huis. Tijdens een grote verbouwing zijn het huis en de keuken vergroot en is een tweede aanbouw, een spoelplaats, achter het huis gebouwd. Met deze verbouwing verdween de symmetrie in de plattegrond van het huis. Wat betreft de inrichting van de buitenplaats en de ruimtelijke indeling van het huis is deels gebruik gemaakt van een bewaard gebleven verkoopadvertentie van het huis uit 1725.

Zo is bekend dat de begane grond, de bel-etage, uit vier verschillende kamers bestond, op de eerste verdieping nog eens zes kamers waren en vervolgens een zolder. De bel-etage werd door middel van een bordestrap bereikt. Onder deze bel-etage bevond zich de kruipruimte van het huis en een tweetal (voorraad)kelders. De grootste grote kelder lag direct tegen de keuken aan. De indeling van de bel-etage kan enigszins worden herleid op basis van de archeologische sporen. Zo heeft het huis twee min of meer gelijke zijvleugels, waarin zich aan de ene zijde een ontvangstruimte bevond en aan de andere zijde de privévertrekken. Hiervan kon alleen de toiletruimte worden gedefinieerd. De trap naar de eerste verdieping bevond zich vermoedelijk ter hoogte van de grote voorraadkelder. 

Het huis lag op de buitenplaats Kouwenhoven, binnen een omgracht terrein, het hof. Op het hof zijn diverse tuinelementen aangetroffen, zoals een grote vijver, plantenbakken, fontein(en) en een haag. Buiten het hof lagen de tuinen van de buitenplaats. Deze tuinen konden worden bereikt via minimaal 4 bruggen. De tuinen waren beplant met bomen, die parallel aan de grachten hebben gestaan. Uit de advertentie blijkt dat in de tuinen nog een grote vijver heeft gelegen en een heuvel die als vergezicht heeft gediend. De vijver lag ten zuiden van het huis. Van de heuvel zijn geen sporen aangetroffen, maar deze heeft mogelijk ten oosten van het huis gelegen, op een perceel dat tegenwoordig nog altijd iets hoger ligt dan de omliggende percelen. Door de tuinen liepen verschillende sloten en waterlopen die vanuit de Malewetering de grachten van water hebben voorzien. 

In 1774 overlijdt Ignatius van Honsem, de laatste bewoner van het huis. Kort hierop wordt het huis afgebroken, het hof ontmanteld en de grachten gedeeltelijk dichtgegooid. Het terrein kent vanaf dat moment een agrarisch gebruik. 

Verder lezen? Download dan rapport 'Amersfoort onder ons 60'

woensdag 15 juni 2022

Scars of War onderzoekt sporen in het landschap uit WOII

Wij brengen graag het volgende onderzoek onder jullie aandacht. 

'Scars of War' brengt onontdekte sporen in het landschap uit de Tweede Wereldoorlog in kaart. De komende maanden speuren vrijwilligers van achter de computer op digitale hoogtekaarten (LiDAR) naar bijvoorbeeld bomkraters en loopgraven. Het onderzoek maakt mensen meer bewust van het erfgoed en de verhalen van de Tweede Wereldoorlog.

De kaarten van de Utrechtse Heuvelrug en het Gooi worden afgespeurd. Het onderzoek is een initiatief van de archeologen van Landschap Erfgoed Utrecht samen met de Universiteit Leiden, de provincie Utrecht, het Steunpunt Monumenten & Archeologie Noord-Holland, het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, het vfonds en de Stichting Elise Mathilde Fonds (Leids Universiteits Fonds).

Wil je mee doen met dit onderzoek? Lees dan verder op de site van Landschap Erfgoed Utrecht

woensdag 8 juni 2022

Vondsten vroege steentijd in huis

Soms heb je iets al heel lang in huis, maar kom je er pas na jaren achter hoe waardevol iets is. Precies dat overkwam de stadsarcheologen.

Recent is een inventarisatie gedaan van alle vuursteenvondsten die de archeologen van het Centrum voor Archeologie (CAR) de afgelopen 35 jaar in onze regio hebben gedaan. Toen bleek dat er verrassend meer vondsten uit de het einde van de Vroege Steentijd (Laat-Paleolithicum, 15.000 - 12.000 jaar geleden) in huis waren dan verwacht. Dit is een bijzondere periode in de geschiedenis van onze regio: de eerste mensen (Homo sapiens) verschijnen dan namelijk in onze contreien. 

Maar wat deden die mensen hier? En hoe zag het er toen uit? Uit de inventarisatie bleek dat verdere uitwerking van het vondstmateriaal en de oude opgravingsgegevens kunnen leiden tot meer inzicht in deze periode. Om onze gegevens in een breder kader te kunnen plaatsen heeft het CAR van de Provincie Utrecht subsidie gekregen voor nader onderzoek. In 2021 is gestart met een provincie-brede inventarisatie van vondsten en vindplaatsen uit de Vroege Steentijd. 

Oproep
Onderdeel van deze inventarisatie is het in kaart brengen van vondsten uit de Vroege Steentijd in collecties van amateur-archeologen. Denk daarbij aan vuursteenvondsten, natuurstenen objecten of fossiel botmateriaal. Voorwaarde is dat deze vondsten gedaan zijn binnen de provincie Utrecht. Heeft u vondsten in huis waarvan u vermoedt dat deze uit deze periode kunnen dateren? Neem dan contact op met het CAR via archeologie@amersfoort.nl en mogelijk worden uw vondsten onderdeel van dit onderzoek. 

In 2023 hopen we de resultaten van de inventarisatie te kunnen publiceren.

Meer informatie vindt u in het recente nummer van tijdschrift De Kroniek. U kunt het artikel hier downloaden

Archeologie dichterbij

De Stichting Archeologie Amersfoort (STAA) ondersteunt al 30 jaar het werk van de stadsarcheologen. De STAA helpt het Centrum voor Archeologie met het naar buiten brengen van de opgravingsresultaten en het betrekken van de inwoners van de stad bij hun verleden. In de loop van die 30 jaar zijn door de hulp van de STAA heel wat projecten van de grond gekomen. Een mooi voorbeeld zijn de replica's van de spaarvarkens zoals die sinds een jaar tijdens de open middagen aan de Westsingel 46 te koop zijn. 


Het recente nummer van tijdschrift De Kroniek staat stil bij enkele jubileums, zoals de belegering van de stad door de Watergeuzen in 1572, het 'rampjaar' in 1672 en 100 jaar gemeentelijke monumentenzorg. En dus ook het jubileum van de STAA. 

U kunt het artikel hier downloaden.

Wilt u het werk van de stadsarcheologen ondersteunen? Kijk dan op de website van de STAA

woensdag 1 juni 2022

Programma lezingen 17 juni bekend!

Op vrijdagavond 17 juni vindt de Avond van de Amersfoortse Archeologie plaats. Het programma van deze lezingenavond is inmiddels bekend (klik op de tabel om hem te vergroten).

Wil je de Avond van de Amersfoortse Archeologie bezoeken? Kijk dan op onze publiekssite.

Vondst van de Maand: oude borstels in de gracht

In de gracht rondom het voormalig landhuis Kouwenhoven zijn in 2018 twee bijna identieke borstels uit de 18de eeuw gevonden.

We weten niet zeker wat voor borstels het zijn geweest, maar we hebben wel een paar voor de hand liggende opties: een manenborstel of een hoevenborstel (beide voor paarden) of een boender. 

Boenders zijn borstels om mee te schrobben. Denk bijvoorbeeld aan het schrobben van een tegelvloer. Boenders die vandaag de dag te koop zijn, zien er (bijna) net zo uit als de twee borstels uit het landhuis Kouwenhoven. Zo’n landhuis moest natuurlijk goed schoon worden gemaakt. Er zullen ongetwijfeld boenders in huis zijn geweest.  

Mogelijk zijn de haren van de borstels tijdens gebruik losgeraakt, waarna de borstels als afval in de gracht van het landhuis Kouwenhoven zijn gegooid.

Verder lezen? Download dan het informatieblad.

woensdag 18 mei 2022

Drie nieuwe rapporten

De stadsarcheologen hebben drie rapporten afgerond: een proefsleuvenonderzoek en twee bureauonderzoeken.

Matthijs Vermeulenstraat 1

Het is de bedoeling om op de locatie van de voormalige school van het MBO Amersfoort woningen te bouwen. Tijdens de aanleg van de proefsleuven bleek dat de bodem in de tweede helft van de 20ste eeuw ernstig is verstoord. Er zijn geen archeologische resten aangetroffen. Verder lezen? Download dan CAR-rapport 121.


Trapeziumlocatie

Op de locatie tussen het spoor, de Piet Mondriaanlaan en De Nieuwe Poort (de Trapeziumlocatie) worden kantoren gebouwd. Eén van deze kantoren zal als het nieuwe stadhuis in gebruik worden genomen. Door middel van een 'bureauonderzoek' is in kaart gebracht of behoudenswaardige archeologische resten aanwezig kunnen zijn. Verwacht wordt dat dat inderdaad het geval is. Door middel van een booronderzoek zal het gehele terrein in kaart worden gebracht. Verder lezen? Download dan CAR-rapport 122.


Gaslaan Blok 5

Op de hoek van De Nieuwe Poort en de Gaslaan worden appartementen gebouwd. Door middel van een 'bureauonderzoek' is in kaart gebracht of behoudenswaardige archeologische resten aanwezig kunnen zijn. Verwacht wordt dat dat inderdaad het geval is. Door middel van een booronderzoek zal het gehele terrein in kaart worden gebracht. Verder lezen? Download dan CAR-rapport 123.


dinsdag 17 mei 2022

Open dag 14 mei

We zijn blij dat we tijdens de open dag op 14 mei bijna 100 bezoekers mochten ontvangen. Speciale gast waren de mensen van de 'Stichting voor onderzoek historische tabakspijpen'. Er waren zelfs twee mensen uit Mechelen (België) die naar Amersfoort kwamen om hun 'Goudse pijpen' aan de deskundigen van de stichting voor te leggen!

Heb je de open dag gemist? Tijdens de Nationale Archeologiedagen op 17 en 18 juni heb je weer een kans om ons te bezoeken. En je kunt iedere woensdagmiddag bij ons langs komen. 

Op de website van de stichting kun je terecht voor (veel) meer informatie over historische tabakspijpen.

maandag 16 mei 2022

Nationale archeologiedagen

Op 17, 18 en 19 juni 2022 vindt alweer de zevende editie van de Nationale Archeologiedagen plaats. Natuurlijk doet Amersfoort ook mee!



Avond van de Amersfoortse Archeologie
Op vrijdag 17 juni vindt de Avond van de Amersfoortse Archeologie plaats. - meer info. Aanmelden door een e-mail te sturen naar archeologie@amersfoort.nl met vermelding van uw naam en het gewenste aantal toegangskaarten. Meer informatie vindt u op onze publiekssite.

Open dag en archeologische wandelingen
Op zaterdag 18 juni houdt het Archeologisch Centrum tussen 12:00 - 17:00 open dag en vinden er twee rondwandelingen door de stad plaats: om 13:00 kunt u met stadarcheoloog Maarten van Dijk het verborgen landschap in de stad ontdekken of om 14:00 met stadsarcheoloog Timo d'Hollosy langs opgegraven begraafplaatsen en kerkhoven in de binnenstad lopen. De open dag is vrij toegankelijk (Westsingel 46). Voor de wandelingen moet u zich aanmelden door een e-mail te sturen naar archeologie@amersfoort.nl met vermelding van de betreffende wandeling, uw naam en het aantal personen. Meer informatie over de open dag en de wandelingen vindt u op onze publiekssite.