Pijpaarden Pijpjes

Tot het binnenwerk behoort ook het gedetailleerd beschrijven en zo mogelijk dateren van de welbekende 'Goudse pijpjes'. Deze pijpjes zijn gemaakt van pijpaarde, een speciale kleisoort die wordt gevonden in bepaalde gebieden van Duitsland, Belgie en Nederland.
De pijpjes werden niet alleen in Gouda gefabriceerd. Ook in Amersfoort waren in de 17e eeuw enkele pijpenbakkers actief. De meeste pijpjes die we tegenwoordig bij Amersfoortse opgravingen vinden zijn onversierd en van een eenvoudige kwaliteit. Ze zijn meestal alleen globaal in de tijd te dateren.

Dit is een wat luxer uitgevoerd exemplaar met de afbeelding van een jachttafereel. Jammer genoeg is ook van deze pijp de herkomst niet precies te achterhalen. Een collega uit Gouda wist te vertellen dat in de tweede helft van de 19e eeuw verschillende Goudse pijpmakers deze versiering gebruikten. De binnenkant van de pijpenkop heeft vrijwel geen zwarte aanslag. Dat betekent dat er met de pijp nauwelijks is gerookt. Het zou kunnen komen doordat de dunne steel van de pijp kort na aankoop is gebroken.

Opgraving Appelmarkt

Afgelopen maandg zijn we gestart met een opgraving op een locatie waar archeologie geen onbekend fenomeen is. Pal tegen het gebouw waar tot voor enkele jaren de RCE (Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed) was gevestigd zijn onlangs twee panden gesloopt. Voor de nieuwbouw van start gaat, wordt het terein eerst door ons onderzocht. Vanaf de opgraving kijk je uit over de Appelmarkt, waar ons onderzoek in 2009 een enorme publiekstrekker was. Bovendien riep dit onderzoek destijds de nodige vragen op. Zo hebben we aanwijzingen gevonden dat de Kerkstraat oorspronkelijk een waterloop was. Kunnen we met deze nieuwe opgravingen hier meer over te weten komen?
Hoewel we nog maar net zijn gestart is het wel duidelijk dat er nog volop archeologische sporen en resten aanwezig zijn. Zo hebben we meteen al funderingen, een waterput en een keldertje gevonden. En lemen vloertjes. Een goed begin dus. Maar... die witte pakken? Die zijn nodig vanwege vervuiling die aanwezig is op het terrein. Veiligheid gaat voor alles natuurlijk.
 

Archeologie op foto...

Naast graven en onderzoeken is het ook onze taak om het publiek te informeren over de resultaten van ons werk. Daarom zijn we elke woensdagmiddag tussen twee en half vijf open voor iedereen die langs wil komen. In de gang naar onze expositieruimte hebben we nu een splinternieuwe foto van grote afmetingen, zo'n 3 meter breed en ruim 1 meter hoog, opgehangen. Hierop is te zien hoe het er bij het archeologisch buitenwerk aan toe gaat.

Met onze tijd mee...

Ook wij gaan met onze tijd mee. Ons Total Station wordt vervangen door een moderner model. Met het Total Station worden in het veld metingen gedaan, de exacte locatie van sporen en vondsten kunnen met het apparaat vast worden gelegd. Tot gisteren waren er twee mensen nodig om deze handeling te verrichten.

Vanaf vandaag hebben we een Robotic Station waardoor alle meethandelingen voortaan door één persoon gedaan kunnen worden. Dat betekent dat we één paar extra handen hebben voor allerlei belangrijke werkzaamheden in het veld...

Spinsteen

In de zandige bodem van Amersfoort en omgeving blijft organisch materiaal - zoals bot - slecht bewaard. Botmateriaal uit de prehistorie is dan ook in ons gebied uiterst zeldzaam. Wat voor dieren men op de boerderijen uit de IJzertijd hield is dan ook aan de hand van botvondsten niet te bepalen. Maar gelukkig kunnen we met behulp van andere vondstgroepen toch hierover iets te weten komen.

Bij diverse opgravingen langs de Hogeweg hebben we bijvoorbeeld spinstenen aangetroffen. Het zijn ronde schijfjes van gebakken klei, voorzien van een gat. In dit gat kon een houten stokje gedaan worden. Op het stokje werd wol gedraaid tot een draad. Het steentje zorgde voor verzwaring, waardoor het draaien makkelijker ging. Omdat we spinstenen vinden weten we dat men de beschikking had over wol; en dat men dus schapen en/of geiten heeft gehouden die de wol opleverden.

van Koggekont tot Kade

Laatst hebben we een houten paal onderzocht, die deel uitmaakte van een 13de eeuwse kade in het Havik. Deze beschoeiingspaal bleek voor gebruik in de kade een hele andere functie te hebben gehad. Het gaat namelijk om een deel van het zogenaamde achtersteven van een schip. Dit is het deel van een schip waar beide zijden van de romp samenkomen.

Waarschijnlijk gaat het om een achtersteven van een zogenaamde Kogge of vergelijkbaar schip uit de 12/13de eeuw. Een Kogge is een schip dat vanaf omstreeks 1200 gebruikt werd om goederen te vervoeren. bijvoorbeeld tussen de Hanzesteden. Bij een Kogge zat het roer aan de achtersteven, verbonden met een metalen roerpen.

1) Roer

2) Roerpen

3) Vingerling (metalen deel waar de roerpen in gaat)

4) Achtersteven

5) Huiden (planken waaruit de romp van het schip bestaat)



Archeologische begeleiding Bunschoten

Naar aanleiding van de geplande aanleg van een rotonde op de Amersfoortseweg en de daarbij gepaard gaande bodemverstorende werkzaamheden wordt er door de archeologen van de Gemeente Amersfoort een archeologische begeleiding uitgevoerd. Dit in verband met het mogelijk voorkomen van archeologische resten in de ondergrond. Een eerder aangelegde proefsleuf in het gebied heeft aangetoond dat de bodem onverstoord is gebleven door de eeuwen heen en dus archeologische resten niet uit te sluiten zijn.

Tevens is de Amersfoortseweg van oudsher een verbindingsweg geweest tussen Amersfoort en Bunschoten. Door de werkzaamheden zal deze weg vergraven worden en kan voor het eerst ónder de weg gekeken worden of hier nog overblijfselen te vinden zijn van deze oude weg.

Macroresten in archeologische sporen

Menselijke activiteit en bewoning worden voor archeologen zichtbaar in de vorm van grondsporen of artefacten. Maar de mens laat ook haar sporen na op kleinere schaal, die je zonder microscoop over het hoofd zou zien. Het gaat hier om zaadjes van vruchten, noten en planten die vroeger als voedsel diende voor de mens. Iedere plantensoort kent zijn eigen identieke zaadje; te vergelijken als een soort vingerafdruk. Hierdoor kunnen specifieke soorten makkelijk gedetermineerd worden en kunnen archeologen achterhalen welke planten, vruchten of noten er vroeger werden gegeten. Deze informatie geeft de archeoloog weer net wat meer informatie over het alledaagse leven van mensen uit lang vervlogen tijden.

Bij archeologische opgravingen bestaat een groot deel van de metaalvondsten uit ijzer dat is aangetast door corrosie. De mate en het soort van de aantasting is afhankelijk van de bodemkwaliteit. Voor Amersfoort e.o. is de ervaring dat het ijzer meestal is bedekt met een dikke laag corrosie- en afzettingsprodukten ofwel anders gezegd, zwaar is verroest. Het volume van roest is ca 10 maal groter dan dat van onaangetast ijzer waardoor bijvoorbeeld roestend ijzer in beton scheurvorming van betonconstructies kan veroorzaken. Voor het behoud van een metaalvondst is het belangrijk dat het materiaal wordt gereinigd en geconserveerd. Het reinigen kan met meerdere methoden worden uitgevoerd waarbij we de laatste jaren met de zgn. electrolysemethode goede resultaten hebben geboekt. Bij deze methode bevindt het te reinigen voorwerp zich in een oplossing van caustic soda en is het opgenomen in een gelijkstroomkring. Er vindt ontzouting plaats en er treedt onthechting op tussen het ijzer en de corrosieprodukten die vervolgens d.m.v. (micro) stralen met glasparels aanvullend worden verwijderd. Tenslotte wordt het vondstmateriaal behandeld met een anticorrosie-en oppervlakconserveringsmiddel.

Hoek Coninckstraat en de Pothstraat: nu tulpen, vroeger huizen

Waar de ondergrondse afvalcontainers in de binnenstad verschijnen, doen de stadsarcheologen in veel gevallen voorafgaand een kort onderzoek. In de binnenstad zijn al veel containers geplaatst en een van de laatste is die op de hoek van de Coninckstraat en de Pothstraat. Nu is het een klein stadstuintje, waar door buurtbewoners tulpen zijn geplant, maar hoe zag deze hoek van twee straten er vroeger uit?

Het archeologisch onderzoek maakt duidelijk dat hier huizen stonden: kleine huizen met een keldertje eronder (zie foto).  In de 18e en 19e eeuw was dat zo, maar ook daarvoor was er al bewoning. De stadsarcheologen gaan vandaag nog een stukje dieper de grond in.