vrijdag 19 november 2021

Rapport proefsleuven Bouwdriest 1 in Leusden

De locatie ligt in een gebied dat op de Gemeentelijke Archeologische Beleidskaart is aangemerkt als gebied met een hoge archeologische verwachting. Deze verwachting is bij het archeologische onderzoek niet uitgekomen, want er zijn geen archeologische resten gevonden. Alle resten die uit het onderzoek naar voren kwamen, zijn te relateren aan boerderij Nieuw Krakhorst. Deze boerderij is in 2011 gesloopt. Een aardige vondst is een diskette, die tot een jaar of 10 geleden algemeen gangbaar was om computerbestanden op te slaan. Maar een diskette wordt (nog) niet als en archeologische vondst beschouwd. Verder lezen? Download dan CAR-rapport 115.




dinsdag 16 november 2021

Rapport proefsleuven Hogeweg 261

Voor het gebied rond de Hogeweg geldt deels een hoge en deels een middelhoge archeologische verwachting. In de afgelopen jaren hebben we hier bijvoorbeeld al heel wat sporen van de tabakscultuur uit de 17de tot 20ste eeuw opgegraven. In december 2019 hebben we een aantal proefsleuven aangelegd op het perceel Hogeweg 261. Tijdens dit onderzoek zijn echter geen archeologische resten gevonden. Voor het volledige onderzochte terrein geldt dat de top van de natuurlijke bodem is verstoord. Eventuele archeologische resten zullen vanwege die verstoring verloren zijn gegaan. Verder lezen? Download dan CAR-rapport 114. 





maandag 15 november 2021

Onze expo is weer gesloten

In de persconferentie van 12 november heeft het kabinet het thuiswerkadvies aangescherpt naar ‘werk zo veel mogelijk thuis’. De komende tijd mogen wij alleen naar kantoor komen wanneer dit echt niet anders kan. Met andere woorden: we gaan weer even dicht. Daarom is ook onze expo de komende drie woensdagmiddagen helaas weer dicht voor publiek.





dinsdag 9 november 2021

Vondst van de Maand: Pelgrimsinsignes

Wij doen voortdurend leuke vondsten. Om meer mensen hiervan te laten meegenieten, wordt iedere maand een bijzondere, grappige of actuele vondst uitgekozen tot ‘Vondst van de Maand’. Na een onderbreking van anderhalf jaar hebben we de draad weer opgepakt.

Vanaf de Late Middeleeuwen worden pelgrimstochten gemaakt. Niet alleen Santiago de Compostela en Rome, maar ook Amersfoort en Rhenen hadden een grote aantrekkingskracht op de gelovigen. In die plaatsen kon een pelgrim een insigne kopen. Pelgrims droegen de insignes na het bezoek aan het heiligdom op hun hoed of mantel.

Bij de opgraving aan de Oude Schans in Spakenburg in 2014 zijn drie pelgrimsinsignes gevonden. Deze insignes waren gewijd aan dezelfde heilige: Sint Cunera van Rhenen. De insignes zijn nagenoeg compleet bewaard gebleven. 

Cunera is de beschermheilige van het vee (vooral paarden) en werd aangeroepen bij keelklachten en blindheid. Ook werd haar een rol toegedicht bij het redden van schipbreukelingen. Is dit een reden waarom iemand de reis vanuit vissersdorp Spakenburg naar Rhenen heeft ondernomen?

Wilt u de pelgrimsinsignes zien? Kom dan naar onze open woensdagmiddag

Verder lezen? Download dan hier het informatieblad.

Onze expo is (voorzichtig) weer open

Sinds een paar weken is onze expositieruimte op woensdagmiddag weer open voor publiek. Tegelijkertijd neemt het aantal coronabesmettingen weer toe en komen er weer steeds meer maatregelen om de pandemie in te dammen. We moeten dus afwachten hoe de situatie de komende weken en maanden verandert. 

Je kunt ons op woensdagmiddag tussen 14.00 en 16.30 uur bezoeken. We kunnen maximaal 4 bezoekers tegelijk ontvangen; het kan dus zijn dat je even buiten moet wachten. Omdat de expo een publieke ruimte in een overheidsgebouw is, is het dragen van een mondkapje verplicht. Verder blijven de ruimten waar onze medewerkers en vrijwilligers werken gesloten. Gelukkig is er in onze expositieruimte genoeg te zien!


woensdag 27 oktober 2021

Opgraving Horsterweg Leusden

Wij hebben in het najaar van 2019 een grote opgraving uitgevoerd aan de Horsterweg te Leusden. Het verslag van de opgraving is nu gepubliceerd. 

In de Late Prehistorie werden de hoger gelegen dekzandruggen in het Eemland en de Gelderse Vallei intensief bewoond. Dit geldt ook voor de dekzandrug waar het onderzoeksgebied ligt. We hebben bewoningssporen aangetroffen uit de Late IJzertijd (250-12 voor Chr.), die waarschijnlijk tot dezelfde nederzetting als het nabijgelegen Schammer hebben behoord. We hebben op het hoger gelegen deel van het terrein minimaal één erf uit de Late IJzertijd gevonden, met een reeks aan bijgebouwen, zoals opslagschuurtjes (zie afbeelding). Gezien de ruimtelijke verspreiding van de bijgebouwtjes, kunnen we aannemen dat de aangetroffen boerderij niet de enige is geweest. Het lijkt zeer waarschijnlijk dat direct buiten het onderzoeksgebied nog meer boerderijen hebben gelegen.

De aanwezigheid van minstens drie bijgebouwtjes in of op de rand van het vennetje doet vermoeden dat deze werd gebruikt voor de visvangst. Om droge voeten te houden op het erf was een sloot gegraven waarmee overtollig water afgevoerd kon worden. 

Bij de boerderij zullen akkers hebben gelegen, maar die hebben geen sporen nagelaten. Resten van wat men verbouwde hebben we ook niet aangetroffen, maar wel een complete maalsteen (zie afbeelding). Dit wijst erop dat er graan of vergelijkbare gewassen geteeld zijn. 


Omdat de sporen van de boerderij slecht bewaard zijn gebleven, weten we niet of een deel van het gebouw als stal in gebruik was. Schapen of geiten hield men in ieder geval wel; een tweetal spinklosjes voor het bewerken van wol en een aantal verbrande botresten tonen dit aan. 

De huisraad van de boerenfamilie bestond uit handgevormde potten van aardewerk. Vermoedelijk maakte men deze zelf. Eventuele voorwerpen van hout of metaal zijn in de zandige bodem niet bewaard gebleven. Al met al was men dus behoorlijk zelfvoorzienend. Maar er was ook contact met de buitenwereld; enkele maalsteenfragmenten zijn gemaakt van vulkanisch materiaal, zoals tefriet. Het is bekend dat maalstenen vanuit de Eifel in Noordwest Europa verhandeld werden, tot in het huidige Leusden aan toe.

Aan het begin van de jaartelling werd het gebied vermoedelijk te nat voor bewoning. De dekzandruggen raakten overgroeid met veen en bleef woeste grond tot in de Late Middeleeuwen. In die tijd lijkt men sloten te hebben graven om de waterhuishouding te verbeteren en het gebied weer te ontginnen. Sinds die tijd heeft het gebied continu een agrarisch gebruik gekend. 

In de Tweede Wereldoorlog werd het gebied opgenomen in de door de Duitse bezetters aangelegde Pantherstellung. De sporen hiervan hebben we aangetroffen in de vorm van een brede en diepe tankgracht die in een soort zigzag-patroon dwars door de weilanden en akkers heeft gelopen. Vrij snel na het einde van de oorlog werd de gracht weer gedicht en werd het agrarische landschap weer hersteld.

Verder lezen? Download dan hier het rapport


woensdag 13 oktober 2021

Nog meer tabak...

In 2012 en 2020 groeven we bij de Energieweg in Amersfoort oost meerdere tabaksschuren en een laat-middeleeuws erf op. Maar net niet helemaal. Enkele delen van het erf en van de tabaksschuren vielen helaas net buiten onze opgravingsputten. Maar met de geplande vernieuwing van knooppunt Hoevelaken komt hier verandering in. 

Ter voorbereiding op de vernieuwing graven onze collega-archeologen van BAAC nu de missende puzzelstukken van het erf en de schuren op. We hopen dat ze de komende dagen beter weer hebben!



Het AD schreef er vorige week een stukje over:

https://www.destentor.nl/amersfoort/archeologen-vinden-sporen-17de-eeuwse-tabaksteelt-bij-knooppunt-hoevelaken-dit-is-een-schatkamer~a130e1c9/



dinsdag 12 oktober 2021

Park Elisabeth Groen / voormalig Elisabeth ziekenhuis

In de afgelopen jaren is het voormalig Elisabeth ziekenhuis stapsgewijs omgebouwd tot een prachtig park. Dit park - met de naam Elisabeth Groen - wordt inmiddels al druk gebruikt. In de periode tussen de sloop van de gebouwen van het voormalige ziekenhuis en de realisering van het park hebben wij verschillende archeologische onderzoeken gedaan. 

Bij eerdere onderzoeken in 2014 en 2018 zijn onder andere aardewerk, een fragment van een gepolijste bijl en resten van zogenaamde boomstam/kistgraven aangetroffen. Deze komen uit de periode Neolithicum - Vroege Bronstijd (ongeveer 5000 - 2000 voor Christus). Bij de plannen voor de inrichting van het park is rekening gehouden met de archeologische waarden van het gebied. Daarbij zijn op de locaties met archeologische sporen en vondsten zo min mogelijk grondwerkzaamheden uitgevoerd, zodat het bodemarchief 'in situ' bewaard wordt. 

In de zomer van 2020 is het noordelijke deel van het  voormalige ziekenhuisterrein onderzocht. Hier zijn in totaal 47 boringen gezet. Doel van het onderzoek was om te kijken of en in hoeverre de bodem verstoord is door de bouw- en sloopwerkzaamheden op het terrein. In het rapport wordt geconcludeerd dat in het westelijke deel van het terrein (langs de beek) geen archeologische sporen verwacht worden. In een zone langs de Heiligenbergerweg is wel nader onderzoek nodig als er diepere grondwerkzaamheden gepland worden. 

Verder lezen? Download hier CAR rapport 113. Park Elisabeth Groen heeft een eigen website.


dinsdag 28 september 2021

Tabaksplantage in de Kruiskamp - opgraving afgerond

De opgraving aan de Vasco da Gamastraat is af. Met een mooi resultaat, want we hebben uiteindelijk de resten van twee tabaksdroogschuren, de Lageweg en een waterput opgegraven!

Eén schuur was minimaal 38 meter lang, de andere minimaal 20 meter. Ze dateren uit de 18de-19de eeuw en stonden direct aan de Lageweg. Een van de schuren bleek een waterput te hebben. Die bleek 2,5 meter diep te zijn, tot aan het grondwater niveau.


vrijdag 17 september 2021

Tabaksplantage in de Kruiskamp - het vervolg

Eerder deze week kon je al lezen dat bij de eerste halen van de graafmachine al allerlei archeologische sporen zichtbaar werden. Onze veldploeg is inmiddels een heel eind gevorderd! Over de hele opgraving is de bovenste laag grond verwijderd en alle sporen zijn nu goed zichtbaar; het zijn met name de donkere vlekken in het lichte zand. Volgens de archeologen hebben we meerdere tabaksschuren bloot gelegd. Dat is te zien aan de vele 'paalgaten' die netjes op een rij in het zand liggen. De grote vlek op de foto is waarschijnlijk een waterput. 

De graafmachine is klaar en we zijn nu volop bezig met het handwerk. Alle sporen worden voorzichtig verder uitgegraven. Er zijn ook al een paar leuke vondsten gedaan, zodat dit doosje waarin tandpasta heeft gezeten. Dit doosje is waarschijnlijk rond 1880 gemaakt.