woensdag 10 juli 2024

De Romeinse kom

1984-2024: 40 JAAR CENTRUM VOOR ARCHEOLOGIE

Archeoloog Francien Snieder vertelt er graag over: "Het komt nogal eens voor dat mensen vragen naar mijn mooiste vondst. Altijd geef ik dan als antwoord: de Romeinse drinkschaal voor wijn waarin de Germanen crematieresten hadden begraven. 

Het was laat in de middag en het begon al een beetje te schemeren, toen ik voor die dag de laatste hand legde aan de opgraving aan de Emiclaerseweg in Hoogland. Nog een klein stukje het vlak opschaven en tekenen, dan zou het erop zitten voor die dag. Bij het met de schep schaven van het zandige oppervlak kwam een scherf tevoorschijn. Van een bloempot, dacht ik. De scherf, glad en roodoranje van kleur, lag heel dicht onder het oppervlak. Hier had tot voor kort een boer zijn land bewerkt. De gedachte aan een bloempot was dus niet zo heel vreemd. Maar het was toch wel een héél glanzende scherf en het idee rees dat het om Romeins, zogenaamd terra sigillata aardewerk ging. Uiteindelijk bleek het een vrijwel complete kom te zijn die tot de rand toe gevuld was met verbrand bot."


Romeins aardewerk wordt sporadisch gevonden ten noorden van de Rijn, de grens van het Romeinse Rijk. Door handel met de inheemse Germaanse bevolking is de kom, door de Romeinen gebruikt om wijn uit te drinken, hier terecht gekomen. Het fraaie aardewerk stak af tegen de eenvoudige potten die men zelf vervaardigde en werd juist daarom gebruikt als urn. De pottenbakker van de kom kennen we, want zijn naamstempel staat er op: CRICERO. Van hem is bekend dat hij rond 200 na Christus in Trier werkzaam was.

Francien: "Die dag reed ik met een brede glimlach over de A1 naar huis in Amsterdam; bijna had ik mijn kind vergeten van de crèche in Amersfoort te halen."

Verder lezen? Download het artikel van Timo d’Hollosy in het boek ‘Een maand op zicht’:

https://archeologischcentrum.nl/portfolio/de-romeinse-kom-met-een-dode-germaan/

 

woensdag 3 juli 2024

De specialist aardewerk

1984-2024: 40 JAAR CENTRUM VOOR ARCHEOLOGIE

De specialist aardewerk

In de afgelopen 40 jaar hebben we meer dan 100.000 stukken aardewerk opgegraven. Meestal zijn het scherven, maar soms zitten er ook min of meer complete voorwerpen bij.

Bij ons in de regio dateert het oudste aardewerk uit de Late Steentijd. Het is een urn, gebruikt om de as van een overledene in te bewaren. Later, rond de IJzertijd, komen er potten, schalen en kommen. Die worden allemaal gemaakt van klei uit de directe omgeving. In de Middeleeuwen komen daar borden, drinkbekers van steengoed, potten, grapes (een kookpot op 3 pootjes), kruiken en vetvangers bij.

Aardewerk vormt voor archeologen een belangrijke bron van informatie. Want stijl, versiering en techniek veranderen in de loop van de tijd. Dat helpt bij de datering van het materiaal. En dat is weer belangrijk om een vindplaats of grondlaag te dateren.

Alle scherven worden gewassen, gesorteerd, geregistreerd en vervolgens ingedeeld op bakselgroep. Daarbij kijken we naar kleisoort, productiewijze, herkomst en datering. Dan wordt het puzzelen en proberen we de scherven, voor zover mogelijk, als voorwerp te identificeren en vast te stellen hoe het ooit gebruikt is. Met die informatie kunnen we steeds weer een stukje uit ons verleden reconstrueren. Restaureren doen we, als het even kan, wel. In passende kleur vullen we de ontbrekende delen op. En altijd zo dat je kunt zien wat origineel is en wat niet. Eenmaal gerestaureerd kan het voorwerp tentoongesteld worden. In onze expositieruimte is dan ook heel veel aardewerk te bewonderen!

Verder lezen? Klik hier: https://archeologischcentrum.nl/portfolio/aardewerk/

woensdag 26 juni 2024

Resten van dieren

1984-2024: 40 JAAR CENTRUM VOOR ARCHEOLOGIE

Mens en dier hebben al duizendenjaren een band. In de prehistorie gaat het in eerste instantie om jagen en bejaagd worden. Maar duizenden jaren geleden begint de mens het dier te temmen: de wolf wordt hond en daarmee een bondgenoot die helpt bij de jacht. Van lieverlee worden er meer dieren getemd en aan huis gehouden. Nog niet als huisdier; dat gebeurt vooral vanaf de Romeinse tijd.

Wat we bij onze opgravingen vinden zijn met name botten en objecten voor dierverzorging (zoals hoefijzers).

Je kan een deel van onze vondsten op woensdag- en vrijdagmiddag van 14:00 - 16:30 uur bekijken in onze expositieruimte. Verder lezen? Klik hier.

https://archeologischcentrum.nl/portfolio/dieren/

Bij onze opgravingen komen we regelmatig ook voorwerpen tegen waarom dieren zijn afgebeeld, zoals tegels. Een paar bijzondere objecten zijn de spaarvarkens die we in 1984 hebben gevonden bij de opgraving Kerkstraat-Muurhuizen. Van deze spaarvarkens maken we zelf replica's die tijdens de open middagen bij ons te koop zijn.



donderdag 20 juni 2024

Pak mee: nieuwe replica en bier!

Afgelopen weekend, tijdens de Nationale Archeologiedagen, hebben we onze nieuwste replica geïntroduceerd: een 14de-eeuwse bierbeker. Het origineel - gemaakt van steengoedaardewerk - is in Amersfoort gevonden en de replica is alleen bij ons op het Archeologisch Centrum te verkrijgen. De bierbeker (waar je natuurlijk ook wat anders uit kan drinken) is vaatwasserbestendig. Speciaal voor ons jubileumjaar doen we er twee archeologenbiertjes bij: De Vondst (tripel) en Aagje Blond, beide gebrouwen door de Amersfoortse bierbrouwerij 't Mirakel.

Bierbeker, De Vondst en Aagje Blond zitten in een handig draagkarton, samen met de archeologische stadwandeling. Voor € 20,- pak je het mee. Cheers! 


woensdag 19 juni 2024

Struinen door de Duinen | Wat een vondsten!

Zondag 16 juni was het zover. Met een groep van 35 enthousiaste burgers hebben we gezocht naar vuursteenvindplaatsen uit de steentijd. Ondanks de buien bleef iedereen fanatiek doorzoeken. Met resultaat! We hebben diverse vuursteenvondsten uit het laat-paleolithicum aangetroffen. 

Een mooi voorbeeld van het actief inzetten van publiek bij archeologisch onderzoek. 

We danken iedereen hartelijk en zien al uit naar volgend jaar!

Terugblik: Nationale Archeologiedagen 2024

Afgelopen weekend vonden de Nationale Archeologiedagen plaats. We hadden een vol programma met een lezingenavond op vrijdag, een openmiddag en twee stadswandelingen op zaterdag en een veldkartering met publiek naar vuursteen vindplaatsen op zondag. 

Dank aan iedereen die heeft deelgenomen aan de evenementen en ons centrum heeft bezocht! Hieronder een kleine impressie van de Archeologiedagen:







vrijdag 14 juni 2024

de Nationale Archeologiedagen zijn begonnen!

 

De Archeologiedagen zijn drie dagen in het jaar waarop een groot publiek kennis kan maken met alle aspecten die de Nederlandse archeologie zo leuk maken. Uiteraard doet het Archeologisch Centrum hieraan mee.

vrijdag 14 juni: Open middag (14:00 – 16:30 uur)
vrijdag 14 juni: Avond van de Amersfoortse Archeologie (20:00 – 22:30 uur) – VOL
zaterdag 15 juni: Open dag (12:00 – 17:00 uur)
zaterdag 15 juni: Stadswandeling Verborgen Landschap (13:00 – 14:30 uur) – VOL
zaterdag 15 juni: Stadswandeling Graven en Begraven in Amersfoort (15:00 – 17:00) – VOL
zondag 16 juni: Struinen door de Duinen (10:30 – 13:30 uur) – VOL

Vandaag: open Middag

Zoals ieder vrijdagmiddag, ben je ook op vandaag (14 juni) welkom om onze expositieruimte en het restauratieatelier op het Archeologisch Centrum aan de Westsingel 46 te bezoeken. We zijn open van 14:00 tot 16:30 uur. Je bent van harte welkom op de Westsingel 46! En de toegang is gratis!

In onze expositieruimte kan je de vele archeologische vondsten bewonderen die we hebben opgegraven. Op een groot interactief scherm kan je de bewoningsgeschiedenis van onze stad en omgeving ontdekken. Woon je in Amersfoort? Dan hebben we misschien wel in jouw straat onderzoek gedaan. Kom ontdekken wat daar gevonden is. We hebben verder de ‘Vondst van de Maand’. En natuurlijk kan je hier Aagje recht in de ogen kijken en haar verhaal lezen!

In het restauratieatelier kan je zien hoe we nieuwe vondsten verwerken en nader onderzoeken. Tip: er ligt altijd wel een skelet op de onderzoekstafel.

Misschien heb je zelf wel vondsten gedaan en wil je deze aan de archeologen laten zien. En leuker nog: je mag zo veel vragen stellen als je wilt; onze archeologen vertellen graag over hun werk .


Vanavond: Avond van de Amersfoortse Archeologie (VOL)

Op vrijdag 14 juni vindt in de Observant de Avond van de Amersfoortse Archeologie plaats. Je kunt rekenen op een avond vol korte en boeiende lezingen door de Amersfoortse stadsarcheologen en een leuke archeologie-quiz.

Helaas zijn er geen plaatsen meer beschikbaar


ZATERDAG 15 JUNI - Open Dag Archeologisch Centrum

Op zaterdag 15 juni kunt u tussen 12:00 en 17:00 uur het Centrum voor Archeologie bezoeken om de collectie archeologische vondsten te bewonderen en archeologen aan het werk te zien. Of heb je al jaren een vondst thuis liggen en wil je weten wat het is? Of ben je nieuwsgierig naar Aagje? Kom dan deze zaterdag bij ons langs.

Voor vinders van alle leeftijden!
->Speciale activiteiten voor kinderen.
Gratis toegang.


ZATERDAG 15 JUNI - Stadswandeling Verborgen landschap – VOL

Deze ongeveer 1,5 uur durende wandeling – onder begeleiding van stadsarcheoloog Maarten van Dijk – laat u zien dat er in de binnenstad nog verrassend veel zichtbaar is van het oude landschap. Daarnaast laat hij locaties zien waar de archeologen de resultaten van opgravingen zichtbaar hebben gemaakt.

Voor deze activiteit zijn helaas geen plaatsen meer beschikbaar


ZATERDAG 15 JUNI - Stadswandeling Graven en Begraven in Amersfoort (VOL)

Stadsarcheoloog Timo d’Hollosy neemt je mee langs verschillende locaties in de binnenstad waar bij opgravingen begraafplaatsen zijn gevonden. Leven en dood blijken in de Middeleeuwen verrassend dicht bij elkaar te hebben gelegen. U hoort wat voor informatie deze onderzoeken hebben opgeleverd en uiteraard ontbreekt de vindplaats van Aagje niet in deze wandeling!

Voor deze activiteit zijn helaas geen plaatsen meer beschikbaar


ZONDAG 16 JUNI - Struinen door de duinen – (VOL)

In de Soesterduinen zijn de afgelopen 50 jaar diverse vondsten gedaan uit de tijd van de jagers en verzamelaars (circa 15.000 – 5.000 jaar geleden). Het gaat met name om voorwerpen en verwerkingsafval van vuursteen. De Soesterduinen zijn mede daarom aangewezen tot Archeologisch Rijksmonument. De toestand van het monument is echter grillig, want het proces van verstuiven gaat door en het landschap verandert daarmee voortdurend. De archeologen van de regio Amersfoort en Soest zijn daarom benieuwd of er door deze verstuivingen nieuwe vondsten en vindplaatsen bloot zijn komen te liggen. We willen daarom een deel van de Soesterduinen gaan onderzoeken om eventuele vondsten in kaart te brengen. Daar hebben we hulp van het publiek bij nodig. Schrijf je in (er is een beperkt aantal plekken beschikbaar) en ga samen met de archeologen op zoek naar sporen van de eerste moderne mensen in onze regio!

Tot slot

Wil je meer weten over de Nationale Archeologiedagen? Bijvoorbeeld over wat er in de rest van Nederland allemaal georganiseerd wordt? Bezoek dan de website: https://www.archeologiedagen.nl/

Zoek je iets anders in Amersfoort?  Dan kan je naar onze collega's van het ADC: Amersfoort onder de grasmat | Archeologiedagen



woensdag 12 juni 2024

Munten

1984-2024: 40 JAAR CENTRUM VOOR ARCHEOLOGIE

Er wordt ons vaak gevraagd of we wel eens een echte schat vinden. Het antwoord is 'nee'. Een schatkist vol met gouden munten en sieraden hebben we nog nooit opgegraven. En als we geld vinden, is dat meestal kleingeld dat mensen per ongeluk verloren hebben. Wie een kostbare munt verloor zocht vast net zo lang tot die terugvonden werd. Gelukkig vinden we toch wel eens iets moois!

Bij de opgraving in de Provenierssteeg in 1999 hebben we een kleine schat gevonden. In de ruimte tussen twee muren zaten tien zilveren munten: twee 'statenschellingen' en acht 'dukaten'. Die kunnen daar niet per ongeluk terecht zijn gekomen. De schat was toen veel geld waard, want een dukaat was 50 stuivers of 400 duiten waard. Op de munten staat een jaartal. De oudste is uit 1686 en de jongste uit 1789. De munten zijn dus in of na 1789 verstopt.

Bij de opgraving op de Hof in 1991 werden 10 ‘leeuwengroten’ gevonden. Omdat een leeuwengroot veel geld waard was, was dit een heel bijzondere vondst. Is iemand ze verloren? Zijn ze expres in de grond beland? Niemand die daar het antwoord op weet.

Een heel bijzondere munt werd gevonden bij de opgraving onder het Sint Jorisplein in 1997: een valse 'goudgulden'! Onder het dunne laagje goud kwam een zilveren 'halve jager' tevoorschijn. Hoewel er op valsmunterij hele zware straffen stonden, was het dus toch aantrekkelijk om geld te vervalsen.

Verder lezen? Download het artikel van Hans de Jong en Timo d’Hollosy in het boek ‘Een maand op zicht’.

https://drive.google.com/file/d/13WXHzEg62uLzqgRuZh6NWufDdJuYp72v/view?usp=sharing

 

 

donderdag 6 juni 2024

VONDST VAN DE MAAND JUNI: DRIE BIERKANNEN

Het Centrum voor Archeologie 40 jaar! Dat gaan we het hele jaar vieren, met vondsten van de allereerste opgraving in de Breestraat in 1984.

In juni draait de vondst van de maand om 3 bierkannen uit de periode 1250-1425. Ze staan symbool voor Amersfoort als bierstad. Al begin 14e eeuw profileert de stad zich als zodanig. Brouwers voelen feilloos aan met welk bier ze het beste kunnen scoren en hoe ze dat het beste in de markt kunnen zetten.

Amersfoort wordt een bierstad van naam en faam en dat zal tot halverwege de 16e eeuw voortduren. 

Meer weten? Kom op bezoek bij de stadsarcheologen van Amersfoort.

woensdag 5 juni 2024

De glasspecialist

1984-2024: 40 JAAR CENTRUM VOOR ARCHEOLOGIE

Net als aardewerk blijft glas in de bodem bewaard: het rot niet, het roest niet en het vergaat niet. In de afgelopen 40 jaar hebben dan ook bijna 19.000 stukjes en stukken glas gevonden. En soms zitten er zelfs complete voorwerpen bij. Er is dus veel werk voor onze glasspecialist! Gebruiksvoorwerpen van glas zijn vaak goed te dateren, omdat zowel de techniek als wat in de mode is in de loop van de tijd verandert. Veel glas heeft te maken met drinken: we hebben veel flessen en glazen in onze collectie.

In de Middeleeuwen was glas vrij kostbaar. Glaswerk kwam alleen voor bij de hoge adel, geestelijkheid en in de kloosters. De wijnfles werd voornamelijk gebruikt als een karaf, om te vullen vanuit het vat en daarna leeg te schenken aan tafel. In de tweede helft van de 17e eeuw werd de glazen fles niet alleen meer gebruikt om uit te schenken, maar ook om wijn langere tijd in te bewaren. De speciale dikwandige wijnflessen werden met de mond geblazen en één flinke teug lucht leverde een fles op van ongeveer 750 ml, ook vandaag de dag nog onze standaardmaat. De ziel (bodem) werd bij de vroegere flessen steeds hoger opgestoken om de droesem bij het uitschenken beter op de bodem te kunnen houden.

Een mooi voorbeeld is de wijnfles op de foto. In de gracht rond huis Emiclaer in Amersfoort-Noord werd tijdens de opgraving een complete en puntgave wijnfles van rond 1700 gevonden. Identieke flessen werden aangetroffen in het VOC scheepswrak van ‘de Amsterdam’ voor de kust van Hastings. Van deze vondst zijn replica’s te koop bij het Centrum voor Archeologie, gevuld met Monbazillac. Dezelfde zoete wijn die ook in de 17de eeuw uit deze flessen geschonken werd.

Verder lezen over glas? Klik hier:

https://archeologischcentrum.nl/portfolio/glas/

Verder lezen over de wijnfles, download dan het artikel van Wilma van den Heuvel en Timo d’Hollosy in het boek ‘Gespaard verleden:

https://drive.google.com/file/d/1AxM5EJCvtl31XIWcknGvZRoWlr4hPXPV/view?usp=sharing