Deze week zal de nieuwe Omgevingswet in Amersfoort ingaan. Archeologie valt daar ook onder. Er is hard gewerkt aan deze wet en er zijn nieuwe Archeologische Beleidskaarten gemaakt. Beleidsarcheoloog Sanne heeft het team een voorproefje gegeven.
Deze maand staat een Middeleeuwse knijpschaar als Vondst van de Maand in de spotlight. Iedereen heeft er wel meerdere exemplaren van in huis: de schaar. Handig voor heel veel klussen. Scharen liggen in de keukenla, bij de knutselspullen en natuurlijk tussen de naalden en naaigaren. Zoveel functies, zoveel verschillende soorten scharen zijn er. Al lijken ze allemaal behoorlijk op elkaar. Dit was eeuwen geleden niet veel anders. Al vanaf de middeleeuwen had je veel verschillende soorten scharen die allemaal nuttig waren voor een andere ambacht. Deze schaar is door Centrum voor Archeologie in 1986 aangetroffen bij de opgraving aan het Lieve-Vrouwekerkhof. De schaar dateert uit 1400-1600.
Het hele verhaal lezen en de vondst bekijken? Kom langs op de open middagen op elke woensdag- en vrijdagmiddag tussen 14:00u en 16:30u (uitgezonderd Hemelvaartsweekend).
--- English below ---
Zoals u wellicht eerder hebt gezien, is stagiair Ben Jackson een Engelstalige stadswandeling aan het maken over een dag in het leven van Aagje: Walking with Aagje. Uiteindelijk wordt het een stadswandeling die digitaal te volgen is, maar tijdens de Nationale Archeologiedagen zal Ben u persoonlijk rondleiden. Op zaterdag 20 juni 2026 van 14:00u tot 15:30. Iedereen is van harte welkom! Inschrijven kan via: archeologie@amersfoort.nl. De bevestigingsmail is uw toegangsbewijs en daarin staat ook het startpunt van de wandeling.
-----------------------------------------------
As you may have seen before, intern Ben Jackson is creating a guided tour in English about a day in the life of Aagje: Walking with Aagje. It will become a digital guided tour, but during the National Archaeology Days, Ben will be your tour guide! The tour takes place on june 20th 2026, from 14:00 to 15:30. Everybody is welcome to join! Sign up to reserve your spot: archeologie@amersfoort.nl. The confirmation email serves as your admission ticket and also includes the starting point of the tour.
Stagiair Ben Jackson is druk bezig met zijn Engelstalige stadswandeling over Aagje voor zijn Master scriptie. Ben studeert af bij Centrum voor Archeologie met dit project met als doel om meer internationaal toerisme naar Amersfoort te trekken. Het wordt een stadswandeling die digitaal beschikbaar is met ondersteunende video's. Vandaag is de eerste video opgenomen!
Vandaag hebben we, in samenwerking met Saricon, een grondradaronderzoek uitgevoerd op de Hof. Met dit apparaat kunnen we als het ware een kijkje in de grond nemen, zonder dat we een schep in de grond hoeven te steken. Dit onderzoek draagt bij aan het beter in kaart brengen van de archeologie, maar ook kabels en leidingen, op de Hof.
Vandaag is de nieuwe editie van de Kroniek uitgebracht. Dit keer staat er 1 artikel in het tijdschrift die is geschreven door een medewerker van Centrum voor Archeologie.
In het artikel vertelt botspecialist Hans Blom over gebitten van 16e-eeuwse Amersfoorters. Veel kennis over goede gebitsverzorging en tandheelkunde bestond toen nog niet. Onderzoek aan de skeletten die in 1992 bij de bouw van de parkeergarage Stadhuisplein zijn opgegraven, toont ons hoe de gebitten er in 16e-eeuws Amersfoort aan toe waren.
Tijdens een opgraving in 1984, op de hoek van de Kerkstraat en de Muurhuizen, is een 17de-eeuwse
glazen beker in scherven tevoorschijn. De beker was gemaakt van helder glas.
Opvallend waren de drie blauwe pootjes waar het glas op stond waaraan
transparante glasslingers zaten. Hoewel dit soort bekers niet veel gevonden wordt, is het ook geen onbekend type
beker voor de archeologen: inmiddels zijn er uit Nederland iets meer dan
honderd bekend, waarvan er vier uit de Amersfoortse bodem afkomstig zijn.
De typische versiering van glasdraad op deze bekers doen het meeste denken aan een komeet en daarom worden de bekers ‘kometenbekers’ genoemd. Het is een typisch Nederlands-Belgisch verschijnsel. Kometenbekers lijken in het begin van de 16de eeuw te zijn gemaakt en tot halverwege die eeuw in gebruik te zijn geweest. Ze komen ook voor op enkele 17de-eeuwse schilderijen.
Waarom kometenbekers voor een korte periode in de 17de eeuw in de mode waren, is niet helemaal duidelijk, maar het vermoeden bestaat dat de bekers gemaakt zijn ter herinnering aan een daadwerkelijke komeet.
De komeet van Halley
- één van de weinige kometen die zelfs overdag met het blote oog zichtbaar is -
lijkt de beste kandidaat. In oktober van
het jaar 1607 stond deze staart-ster langdurig aan de hemel. Het zal vooral ’s avonds een spectaculair
gezicht zijn geweest, in een wereld waar elektrisch licht de sterrenhemel nog
niet vertroebelde.
Meer weten of de vondst bekijken? Kom langs op woensdag- en vrijdagmiddag tussen 14:00u en 16:30u.
Het zijn de donkere dagen voor kerst, een periode waarin we graag voor de gezelligheid een kaarsje aansteken. Maar eeuwenlang waren kaarsen vooral functioneel: dit was vaak de manier om je huis te verlichten.
De dagen worden steeds korter, dus we doen sneller de lampen thuis aan. Dit deed ons denken aan een vondst: een olielampje. Want hoe verlichtten mensen hun huizen vroeger?
Tijdens de opgraving aan de Breestraat in 1984 is een olielampje uit de periode 1500-1750 gevonden. Samen met kaarsen en haardvuren, was dit voor een lange tijd dé bron van verlichting binnenshuis.
De olielampjes werden meegenomen door de Romeinen naar Nederland. Deze werden gevuld met olijfolie. Na de val van het Romeinse Rijk verdwenen de olielampjes als lichtbron. De olijfolie moest geïmporteerd worden en de lijnzaadolie die hier gemaakt werd, was te duur en minder goed bruikbaar als brandstof. Kaarsen werden de norm. Pas gedurende de 12e/13e eeuw zullen de lampjes terugkeren. Men vulde deze met vet, raap- en toch ook lijnzaadolie. Vanaf de 14e eeuw nam het gebruik sterk toe.
Olielampjes met 1 oor, zoals dit olielampje, waren bedoeld als wandlampje. Het onderste bakje was aan de achterkant afgeplat. Het oor hing aan een spijker en de afgeplatte achterkant tegen de muur. Deze vorm is typisch voor de periode van 1500-1750. Bij alle soorten olielampjes deden vodden dienst als lont.
Meer weten of het olielampje in het echt bekijken? Kom langs op de open middagen! We zijn open op woensdag- en vrijdagmiddagen tussen 14:00u en 16:30u.
Afgelopen weekend vonden de Open Monumentendagen plaats. Het was een groot succes! Het Archeologisch Centrum heeft meer dan 1100 bezoekers mogen ontvangen. Wij hebben enorm genoten, tot volgend jaar!
Aan de Muurhuizen zijn door ons delen van de fundering van de middeleeuwse verdedigingstoren Rommelenburg en de eerste stadsmuur blootgelegd. We keken mee bij het vervangen van de kademuur. Dit leverde een van de belangrijkste archeologische ontdekkingen in Amersfoort van de afgelopen jaren.
Het onderzoek aan de funderingen bevestigt namelijk dat Rommelenburg gebouwd is als onderdeel van de eerste stadsmuur, zo rond 1300, en oorspronkelijk functioneerde als verdedigingswerk. Het is namelijk gebouwd met dezelfde bakstenen als de eerste stadsmuur. Samen met het bekendere Tinnenburg vormde het de verdediging van de waterpoort over de Kortegracht. Dit is enigszins vergelijkbaar met de huidige Monnikendam in Amersfoorts tweede stadsmuur.
Bovenstaande werd wel vermoed, maar bewijzen waren er niet voor: Rommelenburg is in 1848 gesloopt en er zijn geen afbeeldingen van het pand bekend. Mattijs Wijker, de archeoloog die bij dit onderzoek betrokken is, was benieuwd of er nog resten van Rommelenburg in de grond zaten.
“Het enige wat er nog kon zijn, was de fundering.”
Deze ontdekking geeft nieuw inzicht in de opbouw en het verdedigingssysteem van Amersfoort in de 14de eeuw, de ontstaansgeschiedenis van Rommelenburg en de structuur van de eerste stadsmuur. De fundering was maar kort zichtbaar en is inmiddels weer afgedekt.
Binnenkort wordt ook een deel bij de brug over de Kortegracht ontgraven. Zo kunnen we verder onderzoek doen naar de relatie tussen Rommelenburg en de stadsmuur.
Bijzondere middeleeuwse vondst | Gemeente Amersfoort
Verdwenen middeleeuwse toren Rommelenburg duikt op in hartje Amersfoort - RTV Utrecht
Funderingen middeleeuwse verdedigingstoren Rommelenburg blootgelegd - Nieuws uit de regio Amersfoort
Om ons 40-jarig jubileum te vieren, trakteren we vandaag alle basisschool-leerlingen van groep 7 en 8 in Amersfoort op een archeologische speurtocht. ‘Speuren in de stad’ draait om archeologische dierenvondsten in de binnenstad en biedt uitdagende denkvragen over archeologie en maatschappelijke onderwerpen.
Ontdek al speurend het verborgen verleden van de stad
De speurtocht volgt een route door de binnenstad
langs verschillende archeologische dierenvondsten. De originele vondsten zijn
niet op straat te zien, maar zijn na de speurtocht te bekijken bij het Centrum
voor Archeologie, aan de Westsingel 46. Bij inlevering van de speurtocht
krijgen de kinderen een kleine beloning.
Onze wethouder Rutger Dijksterhuis (Erfgoed en archeologie) juicht deze deze speelse manier van onderwijs toe: ,,Dit is een unieke kans voor kinderen om actief te leren over de geschiedenis van Amersfoort. Bij elke stop beantwoorden kinderen denkvragen over zowel de dierenvondsten als onderwerpen die vandaag de dag belangrijk zijn. Zo wordt leren leuk.”
Wil je ook meespeuren?
Vanaf vandaag is de speurtocht bij de VVV en de lokale boekhandel in de binnenstad verkrijgbaar. En natuurlijk bij ons op het Archeologisch Centrum aan de Westsingel 46 (woensdag- en vrijdagmiddag geopend tussen 14:00 en 16:30)
De Oudheidkundige Vereniging Flehite heeft een aantal podcasts gemaakt over de geschiedenis van Amersfoort. In de podcasts gaan kenners, verhalenvertellers en vragenstellers in op een specifieke periode van de Amersfoortse stadsgeschiedenis. Alle podcasts zijn via de website van de OVF te beluisteren.
In het eerste deel vertellen Jan Niessen en onze stadsarcheologe Francien Snieder over de vroege middeleeuwen en het ontstaan van Amersfoort. De podcast duurt ongeveer 18 minuten.
Amersfoort is volgens de stemmers 'Erfgoedstad van het jaar'. Wethouder Astrid Janssen heeft donderdag de publieksprijs in ontvangst mogen nemen van de BNG Erfgoedprijs. De juryprijs is gewonnen door de gemeente Rheden.
Dinsdag 12 juni om 15:30 was het zover: burgemeester Lucal Bolsius overhandigde aan Aagje, het Amersfoortse meisje uit de 17de eeuw, de sleutels van haar - en ons - nieuwe onderkomen.
Samen met alle genodigden betraden zij het pand aan de Westsingel 46 en openden daarmee de nieuwe huisvesting van het Centrum voor Archeologie van de Gemeente Amersfoort.
OPEN DAG bij de stadsarcheologen Binnenkort is het weer zover:
