Geslaagd!

Eén van onze projectarcheologen is gisteren - na vier jaar zwoegen - geslaagd voor haar deeltijdopleiding bos- en natuurbeheer. Vier jaar lang heeft ze 1 dag in de week de archeologie verruild voor de schoolbanken (en talloze excursies naar natuurgebieden).
Niet alleen de archeologie, maar ook de natuur zijn dus bij ons in goede handen.

Van harte gefeliciteerd!

Opgraving Appelmarkt afgerond

Sinds deze week zijn de archeologen niet meer aan het werk op de de Appelmarkt. Het ‘buitenwerk’ zit er op. Behalve de verschillende bewoningsfasen die terug gaan tot in de 15^de eeuw, hebben de archeologen ook resten van een oude waterloop gevonden. Om deze oude waterloop te onderzoeken, moesten de archeologen letterlijk het water in.

Hoewel het ‘buitenwerk’ nu is afgerond, is er nog genoeg ‘binnenwerk’ te doen. Zo moeten alle veldtekeningen die tijdens de opgraving zijn gemaakt op de computer worden overgezet (ze worden gedigitaliseerd).  Als dit is gedaan hebben de archeologen een fraai overzicht van wat ze allemaal hebben opgegraven.

De laatste handelingen aan de opgraving: het onderzoeken van de waterloop.

Verschillende veldtekeningen worden bij elkaar gevoegd.

Veenmonsters

Archeologen doen onderzoek naar alles wat in de bodem zit. En hoewel ze zich veelal bezig houden met het opgraven van oude funderingen, potjes, botten etc., kijken ze verder dan dat. Archeologen zijn namelijk niet alleen bezig met de vondsten, maar ook met de omgeving (context) waarin deze gevonden worden. Soms is dat een (verdwenen) huis uit de middeleeuwse binnenstad van Amersfoort, of een prehistorische boerderij op de dekzandruggen buiten de stad. Door niet alleen naar de vondsten te kijken, maar ook naar de context, leren we bijvoorbeeld waarom mensen op een bepaalde plek zijn gaan wonen, of juist, waarom ze er op een gegeven moment zijn vertrokken. Een van de redenen waarom mensen vroeger een gebied verlieten, was vernatting. Door de stijging van het grondwater werden akkers moeilijk te bewerken en hield men niet het hele jaar door droge voeten. Men trok dan naar hoger gelegen gebied. Zo ook de vroegste bewoners van het gebied ten noorden van Amersfoort. Het landschap van Bunschoten kenmerkt zich door vergezichten over groene weilanden, waar land bewerkt wordt en koeien grazen. We weten inmiddels dat het huidige Bunschoten is ontstaan tijdens de ontginningen rond 1200 (zie ook Scheplog van dinsdag 25 juni jl.). Voor die tijd is het gebied rond Bunschoten lange tijd te nat geweest om te wonen. Maar hoelang was dat zo? Wanneer ontstond deze vernatting? Het CAR is bezig met een onderzoekje hiernaar, aan de hand van veenmonsters. Veen ontstaat wanneer een gebied langzaam aan het vernatten is. Planten en bomen gaan dood en rotten weg. Duurt dit proces jarenlang, dan ontstaat er een heel pakket van dood organisch materiaal: veen. Op diverse plekken in Bunschoten heeft het CAR tijdens opgravingen veenmonsters genomen, om ze middels C14 datering te laten onderzoeken. We zijn vooral nieuwsgierig naar wanneer het veen is ontstaan, en dus wanneer het gebied onbewoonbaar raakte. Tot dat rond 1200 het land ontgonnen werd en er weer bewoning kwam in Bunschoten.

Op de foto zie je een veenpakket in het centrum van Bunschoten. De houten takken onderin zijn nog goed zichtbaar. De metalen bakken zijn in het profiel geslagen om een stukje van de bodem mee te kunnen nemen, voor onderzoek naar het veen, pollen etc.

Een treinwagon in de grond van het vliegveld

Een treinwagon in de grond van het vliegveld

Wellicht heeft u het al gelezen in de krant, of bent u er zelfs al een kijkje gaan nemen tijdens een van de open-dagen. De voormalige vliegbasis Soesterberg wordt ontmanteld. Hiervoor in de plaats komt onder meer het Nationaal Militair Museum.

Hoewel het archeologisch onderzoek al is afgerond, blijven archeologen van het CAR betrokken bij de bodemwerkzaamheden op het terrein. De lange (militaire) geschiedenis van het terrein zorgt immers continu voor leuke verrassingen. Zo werd er enkele maanden geleden een ingang naar een schuilplaats of opslag opgemerkt in het veld.

De schuilplaats zoals hij werd ontdekt.

De mysterieuze schuilplaats is door de uitvoerder voorzichtig uitgegraven. Vervolgens heeft een archeoloog van het CAR de schuilplaats onderzocht en gedocumenteerd. Het lijkt te gaan om een treinwagon of de laadbak van een vrachtwagen. Voorlopig gaan we uit van het eerste. Het gevaarte is in zijn geheel ingelaten in een grote kuil die in het zand is gegraven. De structuur is verstevigd met staande houten balken, horizontaal geplaatste spoorrails en een dak van bielzen. Na het dichtgooien van de kuil bleef alleen de ingang (deur) van de schuilplaats nog zichtbaar.

 De schuilplaats tijdens het uitgraven.

De wagon dateert vermoedelijk uit de eerste helft van de 20^ste eeuw. Wellicht is de wagon gebruikt op het terrein van de vliegbasis. Op een deel van het vliegveld was namelijk een spoortraject aanwezig. Met het buiten gebruik raken van de wagon, en de stukken rails, hebben deze een nieuwe functie gekregen. We denken dat de schuilplaats is gemaakt door luchtmachtpersoneel van de vliegbasis, als onderdeel van een militaire oefening. Het op de basis gestationeerde personeel maakte als onderdeel van hun training (en tijdverdrijf) vele improvisorische schuilplaatsen op het terrein van de vliegbasis. In het recente verleden zijn al veel van deze bouwsels aan het licht gekomen. Dit zou betekenen dat de schuilplaats in de naoorlogse jaren (wellicht jaren ’60 of ’70 van de 20^ste eeuw) is gemaakt.

 Slechts een hoopje staal bleef over.

Gelet op de geringe ouderdom is de schuilplaats archeologisch niet heel interessant. De staat van de schuilplaats was ook erg slecht; de wagon was ingezakt door de zware bielzen op het dak. Besloten is daarom om de wagon onder begeleiding van een archeoloog uit de grond te graven. Uiteindelijk bleef er slechts een hoop staal over…

Een oude woonterp in Bunschoten

De afgelopen weken heeft er een opgraving plaatsgevonden in een van onze buurgemeenten. Tijdens een door een archeologisch bedrijf uitgevoerd proefsleuvenonderzoek aan de Veenestraat in Bunschoten, is een verhoogde woonplaats uit de Late Middeleeuwen aangetroffen (ca. 13de eeuw). In de proefsleuven werden diverse paalsporen, dierengraven en afvalkuilen uit de 13de tot en met 20ste eeuw gevonden. Tijdens het onderzoek werd duidelijk dat een deel van het terrein in de Middeleeuwen is opgehoogd. Gezien de ligging van het plangebied is dit ook niet zo vreemd. De Veenestraat was namelijk een zogenaamde achterkade, tijdens de laat-middeleeuwse ontginningen in dit gebied. Bunschoten is rond 1200 ontgonnen, waarbij stukken moerasland middels een goede waterhuishouding werden omgezet in weiland en akkerland. Men ontgon vanaf een voorkade richting een achterkade. Zodra men dichter bij de achterkade kwam te werken, werden daar nieuwe boerderijen gebouwd, op kleine terpjes. Dergelijke woonterpjes zijn tegenwoordig nog goed zichtbaar in het landschap. Je ziet ze bijvoorbeeld nog langs de Zevenhuizerstraat in Bunschoten, maar ook langs de Zeldertseweg in Amersfoort. De vondsten gaven voldoende aanleiding om op een deel van het terrein een opgraving uit te voeren. Dit onderzoek heeft inmiddels ook plaatsgevonden. Op de foto’s is te zien hoe er onder meer enkele putten zijn gevonden: een 17de eeuwse bakstenen waterput, en een beerput vervaardigd uit een herbruikt wijnvat. Daarnaast kwamen nog meer paalkuilen en andere sporen aan het licht. Op dit moment worden alle gegevens door het onderzoeksbureau onderzocht, waarna ze vast met een mooi rapport komen over één van de oudste plekken van het huidige Bunschoten!

 

Pijpaarden Pijpjes

Tot het binnenwerk behoort ook het gedetailleerd beschrijven en zo mogelijk dateren van de welbekende 'Goudse pijpjes'. Deze pijpjes zijn gemaakt van pijpaarde, een speciale kleisoort die wordt gevonden in bepaalde gebieden van Duitsland, Belgie en Nederland.
De pijpjes werden niet alleen in Gouda gefabriceerd. Ook in Amersfoort waren in de 17e eeuw enkele pijpenbakkers actief. De meeste pijpjes die we tegenwoordig bij Amersfoortse opgravingen vinden zijn onversierd en van een eenvoudige kwaliteit. Ze zijn meestal alleen globaal in de tijd te dateren.

Dit is een wat luxer uitgevoerd exemplaar met de afbeelding van een jachttafereel. Jammer genoeg is ook van deze pijp de herkomst niet precies te achterhalen. Een collega uit Gouda wist te vertellen dat in de tweede helft van de 19e eeuw verschillende Goudse pijpmakers deze versiering gebruikten. De binnenkant van de pijpenkop heeft vrijwel geen zwarte aanslag. Dat betekent dat er met de pijp nauwelijks is gerookt. Het zou kunnen komen doordat de dunne steel van de pijp kort na aankoop is gebroken.

Opgraving Appelmarkt

Afgelopen maandg zijn we gestart met een opgraving op een locatie waar archeologie geen onbekend fenomeen is. Pal tegen het gebouw waar tot voor enkele jaren de RCE (Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed) was gevestigd zijn onlangs twee panden gesloopt. Voor de nieuwbouw van start gaat, wordt het terein eerst door ons onderzocht. Vanaf de opgraving kijk je uit over de Appelmarkt, waar ons onderzoek in 2009 een enorme publiekstrekker was. Bovendien riep dit onderzoek destijds de nodige vragen op. Zo hebben we aanwijzingen gevonden dat de Kerkstraat oorspronkelijk een waterloop was. Kunnen we met deze nieuwe opgravingen hier meer over te weten komen?
Hoewel we nog maar net zijn gestart is het wel duidelijk dat er nog volop archeologische sporen en resten aanwezig zijn. Zo hebben we meteen al funderingen, een waterput en een keldertje gevonden. En lemen vloertjes. Een goed begin dus. Maar... die witte pakken? Die zijn nodig vanwege vervuiling die aanwezig is op het terrein. Veiligheid gaat voor alles natuurlijk.
 

Archeologie op foto...

Naast graven en onderzoeken is het ook onze taak om het publiek te informeren over de resultaten van ons werk. Daarom zijn we elke woensdagmiddag tussen twee en half vijf open voor iedereen die langs wil komen. In de gang naar onze expositieruimte hebben we nu een splinternieuwe foto van grote afmetingen, zo'n 3 meter breed en ruim 1 meter hoog, opgehangen. Hierop is te zien hoe het er bij het archeologisch buitenwerk aan toe gaat.

Met onze tijd mee...

Ook wij gaan met onze tijd mee. Ons Total Station wordt vervangen door een moderner model. Met het Total Station worden in het veld metingen gedaan, de exacte locatie van sporen en vondsten kunnen met het apparaat vast worden gelegd. Tot gisteren waren er twee mensen nodig om deze handeling te verrichten.

Vanaf vandaag hebben we een Robotic Station waardoor alle meethandelingen voortaan door één persoon gedaan kunnen worden. Dat betekent dat we één paar extra handen hebben voor allerlei belangrijke werkzaamheden in het veld...

Spinsteen

In de zandige bodem van Amersfoort en omgeving blijft organisch materiaal - zoals bot - slecht bewaard. Botmateriaal uit de prehistorie is dan ook in ons gebied uiterst zeldzaam. Wat voor dieren men op de boerderijen uit de IJzertijd hield is dan ook aan de hand van botvondsten niet te bepalen. Maar gelukkig kunnen we met behulp van andere vondstgroepen toch hierover iets te weten komen.

Bij diverse opgravingen langs de Hogeweg hebben we bijvoorbeeld spinstenen aangetroffen. Het zijn ronde schijfjes van gebakken klei, voorzien van een gat. In dit gat kon een houten stokje gedaan worden. Op het stokje werd wol gedraaid tot een draad. Het steentje zorgde voor verzwaring, waardoor het draaien makkelijker ging. Omdat we spinstenen vinden weten we dat men de beschikking had over wol; en dat men dus schapen en/of geiten heeft gehouden die de wol opleverden.