Archeologie 'zwaar werk'

Gisterochtend hebben de veldwerkers een training 'omgaan met fysieke belasting' gehad. Hoe til je zonder door je rug te gaan? Hoe kun je het beste scheppen? Wanneer moet je van houding wisselen? Praktische oefeningen waren onderdeel van deze trainingsochtend, zoals op de foto te zien is.

Open Monumentendag 2013

Het Thema van Open Monumentedag is: Macht en Pracht. In Nederland blijkt, in tegenstelling tot andere Europese landen, de meeste pracht niet door een vorstenhuis of door de kerk te zijn voorgebracht maar door de burgerij. Fraaie gebouwen in Nederland zijn de stadspaleizen, grachtenpanden en buitenplaatsen van rijke burgers. In Amersfoort hebben wij 'iets'van deze pracht, ooit toebehoord aan trotse eigenaren van imposante huizen, bij opgravingen teruggevonden. Beerputten van welgestelde burgers (o.a. op de Hof) brachten een opmerkelijke inhoud van veel luxueus 16e - en 17e eeuws glas en een zeldzaam majolica drinkschaaltje aan het licht. Twee andere niet veel voorkomende vondsten zijn een zoutvaatje uit de 16e -en één uit de 17e eeuw. Alleen de rijken hadden zo'n speciaal voorwerp om zout mee te serveren op tafel staan.
Op Open Monumentendag 2013 zal onze Scheplog-vitrine geheel in het teken staan van het thema: Macht & Pracht.

Koelte

Het is deze dagen drukkend warm, maar een deel van de medewerkers zoekt de koelte op in ons depot. In deze kelder, waar al onze vondsten staan opgeslagen gaan we binnenkort wat aanpassingen aanbrengen zodat het depot weer jaren vooruit kan. Dit vereist wat schuifwerk met kasten en dozen, een bezigheid die je normaal gesproken niet in deze hitte zou doen, maar het is in de kelder heerlijk koel.

Van Verlengde Maanweg naar Groene Zoom

In december 2011 heeft het CAR een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd ter hoogte van het nieuwe tracé van de Verlengde Maanweg in Leusden zuid. Het onderzoeksgebied lag aan weerszijden van de Heiligenbergerbeek, tussen de Arnhemseweg en de Maanweg. Tijdens het onderzoek zijn enkele archeologische sporen aangetroffen, maar helaas geen bewoningsresten. Wel is goed zichtbaar geworden hoe de Heiligenbergerbeek vroeger stroomde; namelijk met veel meer meanders (bochten) dan tot voor kort het geval was. De afgelopen halve eeuw is de beek namelijk ‘recht getrokken’. Om de beek weer in oude glorie te herstellen, om zo meer water aan te kunnen en om meer ruimte voor flora en fauna te creëren, heeft de beek voorafgaand aan de aanleg van de nieuwe weg opnieuw een meander gekregen op deze plek. Wij nu over de nieuwe weg rijdt, krijgt een goed beeld van hoe het beeklandschap er vroeger heeft uitgezien. De weg heeft de toepasselijke naam Groene Zoom gekregen. Gisteren - woensdag 4 september - was de officiële opening van de nieuwe weg. Er waren enkele activiteiten voor de kinderen uit de buurt en er waren informatiestands van de organisaties die hebben meegewerkt in het ontwikkelingsproces van de weg. Het CAR was uitgenodigd om een kraampje in te richten en het toegestroomde publiek uitleg te geven over de archeologische vondsten die hier en in de omgeving zijn gedaan. Onze archeologen hebben twee uur lang bijna onafgebroken vragen beantwoord, van jong en oud! Een drukke, leuke en zonnige middag!

Overleg

Vanochtend was het weer tijd voor het maandelijks overleg met alle medewerkers. Na afloop hield één van onze projectarcheologen een presentatie over de opgraving bij de Utrechtsestraat die we vorig jaar uitgevoerd hebben. Met behulp van 3D-schetsjes kregen we een goede indruk van de bewoningsgeschiedenis van het terrein.

Na afloop van de presentatie ontstond een levendige discussie over de interpretatie van de sporen en vondsten. Omdat de uitwerking nog in volle gang is was dit zeer waardevol. Zo is er nog een anatal sporen, waaronder een bakstenen bak onderin een kelder, waarvan nog niet duidelijk wat de functie was. De discussie leidde tot een aantal leuke gedachtes hierover. Nu is de projectarcheoloog weer aan zet; welk idee is het meest waarschijnlijk? We wachten af....

Pathologie

Onze fysisch-antropoloog is op dit moment druk bezig met het beschrijven van de menselijke skeletten die we in 2011 in de Windsteeg hebben opgegraven, voor het plaatsen van een urilift (verzinkbaar toilet). We hebben daar destijds zeker 14 graven aangetroffen, tegen de Sint Joriskerk aan. De skeletten leveren een enorme hoeveelheid gegevens op over de inwoners van Amersfoort uit het verleden. Enkele skeletten vertonen pathologiën (ziektebeelden)en vertellen ons iets over ziektes en afwijkingen. Zo is er bijvoorbeeld een skelet waar de kootjes van zowel de linker als rechter kleine teen aan elkaar vastgegroeid zijn.

Een schedel waarop een duidelijke deuk te zien is. Het lijkt erop dat deze persoon een klap op het hoofd heeft gekregen met een hard voorwerp, of dat er iets op haar hoofd gevallen is. Nader onderzoek maakt mogelijk meer duidelijk hierover.

En iemand anders bleek last te hebben van met elkaar vergoeide wervels

Een bron van informatie dus, en een grote klus voor onze specialist. Binnenkort hopen we het rapport met alle resultaten uit te brengen.

Rusthof

De afgelopen 1,5 week hebben we een klein onderzoek uitgevoerd bij begraafplaats Rusthof. De werkzaamheden vonden plaats pal naast het crematorium, in verband met de toekomstige uitbreiding hiervan. Voor de bouw van het huidige crematorium - in 2000 - hebben we ook al onderzoek gedaan - en toen bleken er sporen en vondsten uit de Late Middeleeuwen aanwezig te zijn.
Van een boerderijerf was geen sprake, maar we hadden toen wel het vermoeden dat er een Laat Middeleeuwserf in de buurt gelegen moest hebben. Daarom is nu - ter plekke van de geplande nieuwbouw - ook weer onderzoek gedaan. En ook nu zijn er sporen uit de Late Middeleeuwen gevonden, zoals greppels, maar ook nu weer niet het erf zelf. Mogelijk dat we bij toekomstige werkzaamheden meer geluk hebben.

Vondstmelding

Regelmatig melden zich mensen bij ons met vondsten die ze tijdens een wandeling of een veldverkenning gedaan hebben. Zo kwam er onlangs iemand langs met een handvol scherven uit het gebied De Treek in Leusden. Het blijkt te gaan om scherven uit de IJzertijd. We zijn altijd blij met dit soort meldingen, omdat ze ons inzicht geven over de verspreiding van vondsten in onze regio. Door dit goed vast te leggen krijgen we steeds meer inzicht in waar we wel of niet archeologische sporen en vondsten kunnen verwachten. Daar komt wel bij dat het gaat om losse vondsten op het oppervlak, waarvan we niet goed weten wat de herkomst is. Zijn ze bij graafwerkzaamheden aan het oppervlak gekomen, of zijn ze met aangevoerde grond van elders op deze plek terecht gekomen? Je moet dus altijd kritisch kijken naar de vondstomstandigheden. In dit geval passen de vondsten in het beeld dat we hebben van het gebied waar de scherven gevonden zijn. Er ligt hier een aantal grafheuvels uit de Bronstijd en IJzertijd en er zijn in het verleden bij graafwerkzaamheden al meer vondsten uit de prehistorie gedaan. De vondsten worden beschreven en geregistreerd in het landelijke archeologische informatiesysteen, zodat we bij toekomstige werkzaamheden in dit gebied een goed beeld hebben van wat hier al aan archeologische vondsten bekend is.

IJzertijdboerderij

Nadat de archeologen 'klaar' zijn met graven op een locatie, is het archeologisch onderzoek nog lang niet afgelopen. Alle gegevens worden gedocumenteerd, gefotografeerd, beschreven en gedigitaliseerd. Zo ook voor Schammer en Wieken Vinkenhoef.
Aan de hand van sporen op deze locaties van een IJzertijdboerderij, is een reconstructie gemaakt. Veel tijd en energie zijn gestoken in het maken van deze maquette, zoals te zien is op de foto.

Archeologische vondsten Richelleweg, Soesterberg

Aan de Richelleweg in Soesterberg ontwikkelt de Gemeente Soest een nieuw bedrijventerrein. Jarenlang stond het gebied bekend om de tankbaan van defensie die hier lag. Waar tot voor kort ronkende tanks raasden, rijden nu vrachtwagens. Om de recente geschiedenis van dit stukje Soesterberg levend te houden, heeft de ovale hoofdstraat van het bedrijventerrein de naam Centurionbaan gekregen; een verwijzing naar haar militaire geschiedenis. Dat de militaire geschiedenis van de Richelleweg een stuk verder terug gaat, is gebleken uit enkele archeologische vondsten die er zijn gedaan tijdens het bouwrijp maken van het terrein. Enkele van deze vondsten worden nu tentoon gesteld in het Gemeentehuis van Soest.

 

De oudste vondst die is gedaan, is een granaat uit de tijd dat het Frans-Bataafse leger van Napoleon in de buurt van Soesterberg gelegerd was, rond 1804. Het was dit leger dat ook de Piramide bij Austerlitz maakte. Het betreft een ijzeren 22-ponder granaat met een doorsnede van 140mm, wat overeenkomt met een 145mm kaliber mortier. De granaat was oorspronkelijk gevuld met springstof en voorzien van een trage lont in de ontstekingsbuis. Dit type granaat is lange tijd in gebruik geweest. Vanaf het eind van de 16^de eeuw tot het eind van de 19^de eeuw was het een populair oorlogsmiddel. De granaat werd door de mortier afgeschoten met een hoge, kromme baan, om – eenmaal op de grond – tot ontploffing te komen. De ontploffing heeft niet plaatsgevonden, omdat de lont gedoofd is voordat het kruit is bereikt. Het nog aanwezige kruit is recentelijk uit de granaat gespoeld.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is er mogelijk gevochten rond de Richelleweg, aangezien heel Soesterberg inmiddels een militair centrum was geworden, met de komst van de vliegbasis en diverse andere bases. Er waren enkele loopgraven aanwezig aan de Richelleweg en er zijn enkele plastic en metalen identiteitsplaatjes van Nederlandse militairen gevonden. De Duitsers bouwden aan de Richelleweg een afweergeschut en enkele bunkers en schuilplaatsen, ter bescherming van de vliegbasis. De legerplaats is in 1944 door de Duitsers verlaten en is vrijwel direct na de Tweede Wereldoorlog verwoest. Tijdens het korte archeologische onderzoek zijn nog vele resten van funderingen gevonden van de bunkers. Er zijn ook enkele Duitse vondsten gedaan, zoals een blikje nivea-crème, kabelhaspels en bierflessen. Tevens werden er enkele vondsten gedaan, waarvan we niet weten of ze van Nederlandse of Duitse militairen waren, zoals een zakmes, zakhorloge, laarsspoor, kandelaar, riemgesp, en knoop met knoopslede. De knoopslede werd gebruikt om losse knopen op te leggen om ze zo te poetsen. De vondsten zijn nog tot het eind van de zomer in het Gemeentehuis van Soest te zien!