Wisseling van de wacht

Vandaag wisselen we weer de inhoud van de scheplogvitrine. Het is tijd om een waar kunststukje in de spotlights te zetten; een object waar onze restaurateur de afgelopen weken veel tijd aan heeft besteed. Ik heb het hier over een pot uit de tweede helft van de IJzertijd (ca. 400 v. Chr. -0), die we enkele maanden geleden hebben gevonden bij de opgraving in de Schammer, in Leusden. Toen de opgravers 'm vonden lag ie volledig in scherven. Na veel geduldig gepuzzel en zorgvuldig restaureren staat ie er weer prachtig bij. Scherven van dit soort potten uit de IJzertijd vinden we dikwijls, maar dat er voldoende bewaard is gebleven om een voorwerp te restaureren komt niet zo vaak voor. Kijk maar eens naar de voorwerpen die we ook in de scheplogvitrine gelegd hebben: deze zijn hooguit voor de helft bewaard gebleven. Op de foto zie je de pot trouwens halverwege de restauratie. De aanwezige scherven zijn aan elkaar gelijmd, en het object is klaar voor de volgende stap; het aanvullen van de ontbrekende delen met gips. Hoe het eindresultaat eruit ziet? Kom dat zelf maar bekijken in de scheplogvitrine.

Opgraving Kamp Amersfoort II

Misschien heb ook je het al gelezen in de krant, of zelfs op televisie gezien. De archeologische opgraving op Kamp Amersfoort trekt veel aandacht. Vandaag is de laatste dag waarop de archeologen hier aan het werk zijn en we zijn weer even gaan kijken. Vandaag was te zien hoe de loopgraven gemaakt waren. Op de foto zie je zogenaamde paalgaten. Donkere vierkante vlekken in de gele moedergrond. In de donkere plekken stonden de houten paaltjes, waartegen de planken wanden van de loopgraven waren getimmerd. Hoewel al het hout is verdwenen, hebben de archeologen hiermee wel aangetoond dat het er ooit heeft gezeten. De vorm en richting van de loopgraaf is zo precies te reconstrueren.

Behalve de loopgraven is ook een vierkante stelling onderzocht. Dit is een heuvel die in twee fasen – zo hebben de archeologen van RAAP ons laten zien – is opgeworpen, waarbinnen het luchtafweergeschut stond opgesteld. Op de foto hieronder is een dwarsdoorsnede van de heuvel te zien. De twee dunne zwarte bandjes tonen de scheiding tussen de twee ophogingsfasen van de stelling.

We zouden bijna vergeten dat dit gebied ver vóór de Tweede Wereldoorlog ook al in gebruik was. De vier lichtbruine banen die vanaf de rechterkant van de foto het vlak inlopen, zijn waarschijnlijk resten van Middeleeuwse grondverbeteringsporen. Honderden jaren voor de tijd waarin er zulke verschrikkelijke dingen gebeurde op deze plek, bewerkten boeren hier nog gewoon hun akkertjes. Dat is een vreemde gedachte als je nu over dit terrein loopt.

Opgraving bij Kamp Amersfoort

Vanmorgen hebben we met een select gezelschap een bezoek gebracht aan misschien wel de meest indrukwekkende plek uit onze regio: het terrein van het voormalig kamp Amersfoort.

Op het terrein van Kamp Amersfoort in Leusden wordt namelijk van 1 tot en met 4 november een archeologische opgraving uitgevoerd. De Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort heeft het Archeologisch Adviesbureau RAAP ingehuurd om, in voorbereiding op een kleine herinrichting, onderzoek te doen naar een gebied rondom de voormalige schietbaan en fusilladeplaats. In dit gebied, in het westdeel van het voormalige concentratiekamp, liggen nog (restanten van) loopgraven en stellingen. Door het gebied worden vanuit educatief oogpunt enkele nieuwe wandelpaden aangelegd. Omdat de aanleg van deze paden de resten in de grond zullen verstoren, is besloten ze eerst archeologisch te onderzoeken, om nog zoveel mogelijk informatie te redden. Onbekend is nog of de loopgraven en stellingen zijn aangelegd door de toenmalige Nederlandse gebruikers van het Kamp (rond 1939-1940) of door de latere Duitse bewakers van het Kamp. Het onderzoek hoopt hier antwoord op te geven.

De loopgraven zijn na de oorlog allemaal ontdaan van hun houten bekisting en dichtgegooid met zand. Op de foto is te zien dat de archeologen een dwarsdoorsnede (een coupe) door één van de loopgraven hebben gemaakt. Zo is te zien hoe de loopgraven eruit zagen; hoe breed en hoe diep ze waren, en hoe ze zijn gemaakt en dichtgegooid. Tijdens het graven hopen de archeologen tevens aanwijzingen te vinden om te kunnen vaststellen hoe en door wie ze precies aangelegd zijn. Tot nu toe zijn er nog geen bewijzen voor de houten bekisting aangetroffen.

We gaan later deze week zeker nog een keer kijken, en houden jullie op de hoogte!

Dagelijkse behoeftes

De afgelopen week viel ons op dat in diverse media bericht werd over de "poepweek" in de Beekse Bergen. In de herfstvakantie staat het safaripark in het teken van dit thema. Bezoekers kunnen van alles te weten komen over de spijsvertering van wilde dieren. Maar ook mensen hebben natuurlijk hun dagelijkse behoeftes; en dat al duizenden jaren lang. De weerslag hiervan vinden we bij opgravingen terug; soms in de vorm van de "toiletten" zelf; bijvoorbeeld beerputten of pispotten, maar een hele enkele keer ook in de vorm van het eindproduct; coprolieten (versteende drollen) zijn hier een goed voorbeeld van.


Stinkende pispotten

De ene pispot is de andere trouwens niet; aan het model kan je aflezen hoe oud ie is en hoe ie gebruikt werd. De oudste modellen zijn niet of nauwelijks van glazuur voorzien. Deze exemplaren waren snel aan vervanging toe: zonder een glazuurlaag trekt de inhoud van de pot in de klei en gaat de boel al snel stinken...heel erg stinken zelfs....


Vanaf de 15de eeuw worden de pispotten wel van glazuur voorzien; eerst vooral op de plekken waar de potten snel vies werden, en vrij snel daarna de hele pot. Zo kon je ze makkelijker schoon en stankvrij houden.

Goed mikken

Bij de oudste modellen was de diamater van de hals nogal klein; dat betekende dat je goed moest kunnen mikken. Later werd de opening van de potten groter en werd er ook een bredere rand aangebracht zodat je er op kon gaan zitten; dit model lijkt wel een beetje op onze wc-bril.

Doe maar duur!

In een beerput bij een huis op de hoek van de Muurhuizen en de Stovestraat hebben we een tinnen pispot gevonden. Dit moet een dure pot zijn geweest. Het kan nog duurder trouwens; de echte rijkelui hadden een zilveren pispot, maar zo een hebben we in Amersfoort nog niet gevonden..












Toiletpapier

Bijzonder is de vondst van 17de eeuws toiletpapier met een wel heel merkwaardige voorgeschiedenis. In een beerput bij een pand bij de Muurhuizen hebben we een stuk perkament gevonden dat oorpronkelijk deel uitmaakte van een Middeleeuws handschrift. De handgeschreven Latijnse (psalm?)tekst is nog vaag zichtbaar. In later tijd is het perkament hergebruikt als omslag of kaft van een boek. Dit gebeurde wel vaker. Wat minder vaak gebeurde is dat het perkament daarna een hele andere functie heeft gekregen; dat van toiletpapier! Echt wc-papier zoals wij dat kennen bestaat sinds 1857 en is een Amerikaanse uitvinding. In de periode daarvoor was het behelpen met andere middelen; zoals een papieren boekje waar men kennelijk op uitgekeken was. Van zorgvuldig opgesteld en kostbaar handschrift tot toiletpapier....het kan raar lopen....

Vanaf morgen zijn al deze zaken op de open woensdagmiddag te bewonderen in de scheplogvitrine. Enne wees gerust; de ergste stank is er wel vanaf....

AOO 23

Voordat ik het vergeet: in juli is het 23ste nummer in de reeks Amersfoort onder ons verschenen over de opgraving aan de Pothstraat ter hoogte van de nummers 33, 35 en 37. Deze keer een dik nummer, we hebben heel wat te vertellen. Voor €5 bij ons te verkrijgen, vandaag bijvoorbeeld, op de open woensdagmiddag tussen 14:00 en 16:30

Ontroesters

Twee van onze metaalspecialisten zijn een paar maanden geleden op bezoek geweest bij de archeologische dienst van Amsterdam om een nieuwe methode van metaalreininging en conservering te bekijken. Beter, sneller, goedkoper, makkelijker en milieuvriendelijk. Ze zijn erg enthousiast terug gekomen en hebben een paar weken proefgedraaid. Alles naar volle tevredenheid, dus zijn we onlangs overgestapt op deze nieuwe methode. Maar niet nadat we een aantal aanpassingen hebben gedaan, natuurlijk! Vandaag houden ze een kleine interne uitleg aan al onze medewerkers.

Bericht van de Bronsgieter

De bronsgieter heeft ons vlak voor mijn vakantie laten weten dat de middeleeuwse bierpul en de lanspunt inmiddels in brons zijn gegoten en stuurde alvast een foto van de bronzen pul in ruwe staat. De replica's van de vondsten (Appelmarkt) worden tzt in het monumentje verwerkt.

Spreekuur in Bunschoten

Vanmiddag is er weer een archeologisch spreekuur in het Museum van Bunschoten. Vanaf 14:00.

Rudi Carell imitaties

Ook vandaag kwetteren we heel wat neder-duits op het archeologisch centrum. Eén van mijn collega's geeft morgen een lezing op een congres over 'Hausforschung' en de voertaal is daar duits. Dat moet natuurlijk even goed geoefend worden. Grappig genoeg zei een van de duitse organisatoren dat het bij voorkeur niet al te perfect duits moest zijn; een beetje nederlands er doorheen houdt de toehoorders wakker en maakt het allemaal wat luchtiger, zo was zijn advies. Wij herinneren ons ineens Rudi Carell.... Wann wird's mal wieder richtig Sommer?

Slechte datering

De duitse studenten moeten nog heel wat leren. Goed dateren bijvoorbeeld. Ze schatten me bijna 20 jaar jonger, dan dat ik ben. Dat wordt nog wat, als ze middeleeuws aardewerk moeten gaan dateren...!