SchepLog - Archeologie in Amersfoort

STAA-Avond van de Amersfoortse Archeologie

2012-01-12T16:50:00.004+01:00

ALLE KAARTEN ZIJN OP,
ALLE PLAATSEN BESPROKEN
Inschrijven heeft geen zin meer

Vrijdag 3 februari 2012, 19.00 – 22.00 uur
Avond van de Amersfoortse Archeologie

De Stichting Archeologie Amersfoort STAA werkt nauw samen met het Archeologisch Centrum van de Gemeente Amersfoort. Die samenwerking leidt tot een unieke archeologische avond waarop Amersfoortse archeologen en specialisten vanuit hun eigen ervaring, kennis en vakgebied zullen vertellen over lopende onderzoeken, bijzondere resultaten en wat hen verder zoal bezig houdt binnen de archeologie van Amersfoort.

Het programma omvat een scala aan archeologische onderwerpen. Zo komen onder andere bodemverschijnselen en klimaatsveranderingen, grafheuvels en prehistorische huizenbouw, knuppelpaden, dateringsmethoden en de Amersfoortse bevolkingsomvang aan de orde. Tevens is er gelegenheid om de personen achter de STAA en het Centrum voor Archeologie te ontmoeten en - onder het genot van een drankje - met hen van gedachten te wisselen.

Iedereen met interesse voor de geschiedenis en archeologie van Amersfoort is op vrijdagavond 3 februari 2012 welkom in het stadscafé de Observant (Stadhuisplein 7, Amersfoort), vanaf 19:00. Het programma start om 19:15 en zal omstreeks 22.00 uur zijn afgelopen. Aan deelname van de avond zijn géén kosten verbonden! Er is een bepert aantal plaatsen, maar VOL = VOL. Inmiddels is de inschrijving gesloten.

NB: ALLE KAARTEN ZIJN OP, ALLE PLAATSEN BESPROKEN,
Inschrijven heeft geen zin meer.

Toegang tot de avond alleen als uw reservering is bevestigd. De bevestiging ontvangt u uiterlijk een week vantevoren.

AWN-lezing

2012-01-12T09:35:00.001+01:00

Vrijdag 20 januari is er weer een lezing die georganiseerd wordt door de AWN.

Drs. Jan Willem de Kort zal bij de derde AWN lezing ingaan op het herkennen van een prehistorische grafheuvel, de landschapsreconstructie rond grafheuvels en nader inzoomen op de onlangs ontdekte vorstengraven in Noord-Brabant (bij Oss). Jan Willem is als veldarcheoloog werkzaam bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en houdt zich al lange tijd bezig met grafheuvelonderzoek.
De lezing vindt plaats in het Centrum voor Archeologie (Langegracht 11) op vrijdagavond 20 januari. De zaal is open vanaf 19.30 uur en de lezing begint om 20.00 uur.

Gelukkig nieuwjaar!

2012-01-04T13:54:00.000+01:00

De medewerkers van het Centrum voor Archeologie wensen alle scheplog-volgers een gezond en archeologie-rijk 2012 toe!

2011-12-22T09:47:00.000+01:00

Kerst, ook op de langegracht 11.

Wij zijn gesloten voor publiek op woensdag 28 december.

Fijne Kerstdagen!

Blubber en een regenboog op de opgraving

2011-12-20T13:40:00.006+01:00

De opgraving aan de Maanweg/Arnhemseweg van de afgelopen twee weken was niet altijd een pretje in de kou en regen en ontzettend veel blubber. Soms was het grasland zo nat, dat het water direct de put instroomde, niet echt ideale werkomstandigheden! Gelukkig waren daar een prachtige regenboog en de opkomende zon die weerspiegelde in het ijs op de sleuf om alles weer goed te maken.

Blubber en regenbogen op de opgraving

2011-12-20T13:40:00.001+01:00

Weer en wind

2011-12-16T13:52:00.007+01:00

Het is soms bar weer; regen, regen, en - voor de verandering - regen! Desondanks houdt de opgravingsploeg bij de Maanweg vol. Inmiddels is er onder andere een oude loop van de Heiligenbergerbeek aangetroffen; die prompt meteen onder water kwam te staan, gelukkig nadat ie gedocumenteerd was.

Het onderzoeksgebied bevindt zich op de overgang van hoog naar laag; en dit zien we ook terug in het proefsleuvenonderzoek. De beekloop ligt vanzelfsprekend in het lage deel, maar we treffen ook hogere zandgronden aan, met restanten van bodemvorming (een zogenaamde podzol). Enkele oude perceelssloten tekenen nog mooi af in het zand. Op de onderste foto zie je een dwarsdoorsnede door zo'n slootje.

Het is de laatste opgraving van 2011 - op naar een nieuw jaar vol spannende ontdekkingen!

Kleipijpen

2011-12-13T15:00:00.006+01:00

Onze pijpaardespecialiste is lid van de werkgroep kleipijpen van de Pijpelogische Kring Nederland. Afgelopen zaterdag was er werkoverleg, waarin weer veel kennis werd uitgewisseld. Het overleg was dit maal in onze expositieruimte. Via deze link kan je meer informatie vinden: http://www.wgkleipijp.tabakspijp.nl/

Maanweg

2011-12-09T13:41:00.003+01:00

Woensdag zijn we gestart met een proefsleuvenonderzoek in Leusden, op het nieuwe tracé van de Maanweg. Ondanks het soms barre weer houdt de opgravingsploeg stand.....

Historisch Tijdschrift Amersfoort

2011-12-08T11:53:00.005+01:00

De 4e en alweer de laatste Kroniek van 2011 is uit, met onder andere een artikel over Elleboogkerk.
Tijdens een bezoek woensdagmiddag aan de Langegracht 11 kunt u een Kroniek gratis meenemen, zolang de voorraad strekt!

vroege vogels

2011-11-21T09:44:00.005+01:00

Een laag zonnetje werpt zijn licht over de velden in Hoogland. Onze archeologen gaan weer monter op pad om de opgraving voort te zetten. Het is vrijdag en waarschijnlijk zullen de werkzaamheden in de loop van de volgende week worden afgerond.

'Nieuw' in de Scheplog-vitrine:

2011-11-17T14:15:00.003+01:00

Deze keer hebben wij een groot aantal vondsten in de vitrine geplaatst die op industriële wijze zijn geproduceerd.

Industriële Keramiek wordt gekenmerkt door de eenheid in vormen. Deze vormen werden niet langer uit de hand gedraaid, maar geperst of in mallen gegoten. De keramische industrie heeft een belangrijke rol gespeeld in de economische ontwikkeling van Maastricht. De pionier Petrus Regout heeft in 1836 met behulp van expertise uit Engeland een moderne gemechaniseerde aardewerkfabriek opgericht. Een latere concurrent waarmee Regout in 1958 een fusie aanging, was Société Céramique.
In Amersfoort zijn bij diverse opgravingen een groot aantal producten van zowel Regout als van Société Céramique als afval teruggevonden.

Te bezichtigen op de Langegracht 11, Amersfoort. Iedere woensdagmiddag van 14.00 tot 16.30 uur.

2 december AWN-lezing

2011-11-15T17:01:00.001+01:00

Vervolg van de AWN-lezingencyclus over voornamelijk vroegmiddeleeuwse grafvelden:

vrijdagavond 2 december lezing over het spectaculaire vroegmiddeleeuwse grafveld van Solleveld in de duinen van Den Haag, Zuid-Holland.

Spreker: Emile Eimermann (rechts op de foto). Zaal open vanaf 19.30, aanvang lezing 20.00 uur.

Graven in Hoogland

2011-11-14T09:39:00.006+01:00

Het werken in Hoogland West vordert gestaag. Het is een gure vrijdag, maar dat weerhoudt onze gravers er niet van om enthousiast aan de slag te gaan.

Gelukkig hebben ze een ruim onderkomen om even op te warmen.

leuke vondst!

2011-11-10T14:02:00.003+01:00

Weer een leuke vondst deze week!

Zo ziet een archeoloog eruit met een vondst van een bijna compleet kannetje.

Lezing Francien Snieder in Flehite

2011-10-27T11:32:00.004+02:00

Onze archeologen zijn niet alleen gravers. Zij verspreiden hun kennis op diverse manieren onder het publiek. Het is de maand van de geschiedenis en in dat kader hield onze stadsarcheoloog, Francien Snieder een lezing in het museum Flehite.

Het onderwerp: "ontwikkeling en omvang van de bevolking van middeleeuuws Amersfoort".

Francien belichtte dit onderwerp vanuit het perspectief van de archeoloog. Er kwam veel reactie uit het enthousiaste publiek, jammer voor wie het gemist heeft.

Lezing

2011-10-26T09:42:00.006+02:00

Komende vrijdag:

De eerste lezing in een lezingencyclus met als centrale thema vroegmiddeleeuwse grafvelden.

AWN afd. 14 Vallei- en Eemland Lezingencyclus 2011-2012:
'Het omspitten van (vroegmiddeleeuwse) grafvelden: oud onderzoek, nieuwe visies en detectie'

28 oktober: Zestig jaar grafveld Rhenen - dr. A. Willemsen (RMO)
dr. A. Willemsen zal ons meenemen naar het rijke en spectaculaire vroegmiddeleeuwse grafveld van Rhenen-Donderberg, dat in 1951 werd opgegraven, maar nooit werd gepubliceerd.

Plaats:

Centrum voor Archeologie: Langegracht 11, Amersfoort.

Zaal open vanaf 19.30 uur; koffie/thee. Aanvang lezing: 20.00 uur.
Gratis voor leden van de AWN, niet leden betalen € 3,-.

Vondstverwerking

2011-10-21T15:17:00.004+02:00

Het veldwerk bij de Elleboogkerk is al weer een week geleden afgerond, maar dat betekent niet dat de hele klus erop zit. De vondstverwerking is inmiddels in volle gang; er staat nog een hele doos klaar met vondsten die gewassen moeten worden.

Een deel is al gewassen en ligt te drogen om volgende week genummerd en beschreven te worden:

En dan hebben we nog een krat met ornamenten die nog beschreven moeten worden. Kortom, werk aan de winkel!

Varkensmarkt - vervolg

2011-10-19T14:47:00.010+02:00

Een riolering en kabels bleken al het nodige te hebben verstoord in het verleden. Maar dat neemt niet weg dat er toch nog archeologische sporen aan het licht zijn gekomen. Op de foto hieronder zie je een bakstenen riolering of waterafvoer, vermoedelijk daterend uit de 19de eeuw. De constructie is op een gegeven moment deels gesloopt; vanwege de aanleg van een nieuw riool dat er nog steeds ligt.

Een blik naar binnen leverde niets op dan duisternis...

En er bleken ook nog sporen uit de Middeleeuwen aanwezig te zijn - wederom behoorlijk verstoord. Deze sporen dateren mogelijk uit dezelfde periode als de resten die we in 2001 op het plein gevonden hebben.

En ook in een ander opzicht hebben we iets gevonden dat mogelijk aansluit op een eerdere opgraving; in 1903 werd de Amersfoortse kei door grondwerker "Spekkie" opgegraven op de Varkensmarkt.

Ook bij onze opgraving werd een kei gevonden (ietsje kleiner weliswaar....)

Varkensmarkt

2011-10-17T16:18:00.006+02:00

Vanochtend zijn we begonnen met een opgraving op de Varkensmarkt - op de plek waar binnenkort ondergrondse afvalcontainers geplaatst worden. In 2001 hebben we al een groot deel van het plein onderzocht, maar net niet dit stuk. Het onderzoeks was destijds zeer succesvol; we troffen onder andere bewoningssporen aan uit de 13de eeuw (zie foto hieronder).

Er was toen nog geen stadsmuur en er lagen toen nog een of meerdere boerderijen. Rond 1300 werd de bouw van de eerste stadsmuur voltooid en stond er op de plek waar nu de Langestraat begint een poortgebouw; de Rodetorenpoort. Een andere bijzondere ontdekking was de bakstenen overkluizing van de Hellegracht; ooit de buitenste van de twee grachten die om de eerste omwalling liepen. De overkluizing dateerde uit de 16de eeuw en was aangelegd om ervoor te zorgen dat de gracht hier kon worden overgestoken (zie hieronder).

Die gracht gaan we zeker niet tegenkomen; die ligt buiten het opgravingsterrein van vandaag, maar misschien wel sporen van de bewoning uit de 13de eeuw?

Vandaag in de krant

2011-10-11T11:24:00.003+02:00

Oktober = Maand van de Geschiedenis

2011-10-10T12:20:00.001+02:00

Het thema van de Maand van de Geschiedenis is dit jaar 'Ik & wij'. Onder het motto 'Als bewoners de geschiedenis van hun stad beter leren kennen worden zij meer betrokken bij hun leefomgeving' heeft Amersfoort dit jaar Amersfoort in 5 stappen bedacht. De samenwerkende organisaties uit Amersfoort hebben een bijzonder programma van activiteiten samengesteld en bij iedere activiteit krijgt u een stempel op uw stempelkaart. Als u 5 stempels heeft verzameld krijgt u een presentje.

De stempelkaart vindt U op verschillende locaties in de stad en natuurlijk ook op het Archeologisch Centrum.

Beelden uit de kerk

2011-10-07T12:05:00.000+02:00

Mysterieuze gewelven

2011-10-06T15:55:00.004+02:00

Het onderzoek in de Elleboogkerk vordert gestaag. De vele sporen en funderingen leveren een ingewikkelde puzzle op. Zeker is dat we resten vinden van de verschillende bouwfases van de kerk. De eerste kerk op deze plek dateert uit het eind van de 18de eeuw, maar hiervoor was er al een schuilkerk in een aantal woonhuizen. Van die huizen vinden we ook weer resten terug.

En dan hebben we ook nog twee keldertjes gevonden met een gewelf. Eén was ooit al opengebroken en blijkt een soort bank te hebben.

De tweede is nog intact. Horen die kelders nou bij de kerk? De komende dagen hopen we deze vraag - en alle andere vragen waar we nog mee zitten - te beantwoorden.

Maand van de Geschiedenis

2011-10-04T09:37:00.000+02:00

Oktober 2011 is de Maand van de Geschiedenis, een initiatief van het Nationaal Historisch Museum. Dit grootste historische evenement van Nederland is de opvolger van de Week van de Geschiedenis. Honderden culturele en historische instellingen nemen eraan deel en organiseren activiteiten rond een wisselend thema. In 2011 is het thema 'Ik en wij'. Natuurlijk doet het Centrum voor Archeologie ook mee.

Op de woensdagmiddagen is het Centrum voor Archeologie aan de Langegracht geopend voor publiek. Het open depot en de werkplaatsen kunnen dan worden bezocht. Vondsten uit de bodem brengen het verleden heel dichtbij: een versleten schoen, een kapotte bal, een gebroken schaats: anders, maar toch herkenbaar. In oktober krijgen vondsten die illustratief zijn voor het dagelijks leven van de Amersfoorter van vroeger extra aandacht. Kortom: oud, maar vertrouwd.

Hongdehemel

2011-09-30T15:15:00.022+02:00

Spakenburg, het bekendste vissersdorp uit Midden-Nederland, heeft een metamorfose ondergaan. De Hongdehemel (de bijnaam van de Oud-Haven), bekend vanwege de vele oude vissersboten (botters) die er liggen, is afgelopen jaar opgeknapt. De haven, en met name de Spuisluis, vormden ooit onderdeel van de Grebbelinie. De oude sluis is al sinds de Tweede Wereldoorlog verdwenen, waarna in 1949 ook een deel van de havenkop is gedempt. Mede dankzij subsidie in het kader van het Grebbelinie boven water project is de havenkop weer in ere hersteld. De botters kunnen nu weer aanmeren in een schitterende authentieke haven, waar geen dode honden (zo is de bijnaam Hongdehemel ontstaan) en andere rotzooi in gedumpt wordt, zoals vroeger.

Bij de werkzaamheden zijn onder meer de kademuren vervangen, de haven iets vergroot en de bodem uitgegraven. Tijdens deze bodemwerkzaamheden heeft het Centrum voor Archeologie meegekeken. De hoop bestond, dat er resten van de oude kademuren en de vroegere havenbodem bewaard zouden zijn gebleven. Helaas is men in 1949 erg grondig geweest: de oude kademuren lijken volledig te zijn verwijderd en ook de havenbodem is schoongegraven (uitgebaggerd) alvorens hij is dichtgegooid. Er zijn daarom weinig archeologische vondsten gedaan.

Foto's opening: Pieter de Vos

Vanuit archeologisch oogpunt bracht het project misschien een minder grote schokgolf tot ontwikkeling dan het daverende kanonschot waarmee de vernieuwde haven afgelopen woensdagmiddag geopend werd; één van de weinige archeologische vondsten die uit de haven tevoorschijn kwam is meteen wel een heel bijzondere….. en toepasselijke!

Beelden

2011-09-28T13:57:00.003+02:00

En nog wat beelden van de opgraving bij de Elleboogkerk. En ja, het is een kelder...

Goede start

2011-09-28T11:05:00.003+02:00

Vanochtend zijn we begonnen met de opgraving bij de Elleboogkerk. En het is meteen raak, bakstenen funderingen, een vloertje met plavuizen en mogelijk een keldertje. Spannend!

Spakenburgse grenspalen

2011-09-28T10:43:00.001+02:00

Ooit was Spakenburg een belangrijke schakel in de Grebbelinie, een historische verdedigingslinie in (Midden-)Nederland.In Spakenburg lag onder meer een sluis (de Spuisluis), die water landinwaarts kon laten om inundatiegebieden onder water te zetten; er waren enkele verdedigingswerken (batterijen en een redoute), en er waren tankweringen.

Van al deze historische elementen is weinig meer zichtbaar in het huidige landschap. Het parkeerterrein rond de Nieuwe Schans vertoont nog wel de contouren van de oude redoute, maar van het verdedigingswerk zelf is (bovengronds) niets meer over gebleven. Hetzelfde geldt voor de overige verdedigingswerken. De tankwering op de Oostdijk is het nog enige goed zichtbare element wat ons herinnert aan de Grebbelinie.

Maar er zijn ook nog twee verborgen historische pareltjes!

In de flank van de Oostdijk liggen namelijk twee grenspalen verborgen onder het hoge gras. Deze stenen palen van ongeveer 80x25x25cm stonden op bepaalde punten langs de Grebbelinie en fungeerden vroeger als meetpunten voor het Ministerie van Oorlog. De letter ‘O’ op de palen (gevolgd door een volgnummer, hier nummer 9) verwijst naar dit ministerie. De locaties van de palen zijn bekend van oude landkaarten.

Omdat de Oostdijk hier op de schop gaat (hij wordt verlegd), moeten de grenspalen tijdelijk plaats maken voor het bouwverkeer. Vandaag zijn de palen voorzichtig uit de dijk getild. Voor ons een mooie gelegenheid om ze eens goed te bekijken! De palen worden nu tijdelijk opgeslagen, en op een later tijdstip weer teruggeplaatst in de dijk.

Elleboogkerk

2011-09-27T09:35:00.005+02:00

In 2007 werd de Elleboogkerk met daarin het Armando Museum door brand verwoest. De archeologen zagen deze trieste gebeurtenis van dichtbij; de kerk ligt immers net als het Centrum voor Archeologie aan de Langegracht. Inmiddels is een start gemaakt met de wederopbouw en als onderdeel hiervan start morgen archeologisch onderzoek op de locaties waar de bouwers straks ook de grond in zullen gaan. Vanochtend hebben we vast een kijkje genomen ter voorbereiding.

Stadswandeling

2011-09-23T12:10:00.002+02:00

Een aantal leden van The Swedish National Heritage Board (archeologen en monumentenzorgers) brengt deze week een werkbezoek aan Nederland en na een dag vol lezingen bij de RCE stond een stadswandeling op het programma, verzorgd door een collega van de afdeling monumentenzorg en één van de stadsarcheologen. Het heerlijke herfstzonnetje en het geinteresseerde publiek zorgden voor een aangename en geslaagde middag. De Zweedse collega's waren unaniem aan het eind van de wandeling; we hebben het voorrecht in een prachtige stad te mogen werken. En dat is zeker waar!

Droge voeten

2011-09-22T14:35:00.003+02:00

Het is een drukte van belang in de Langestraat; er wordt hard gewerkt aan het plaatsen van ondergrondse afvalcontainers. Uiteraard staan de archeologen continu mee te kijken. Zo’n 2 meter onder de grond in de Langestraat hebben wij een bijzondere ontdekking gedaan; de resten van een zogenaamd ‘knuppelpad’. Dit is een weg, opgebouwd uit hout en zand. Op de foto is goed te zien dat het gaat om een dikke ophoging van wel 60 á 70 cm aan takken en zand. Deze stammetjesweg stamt uit de tijd dat Amersfoort nog maar net een stad was. En leert ons niet alleen dat de Langestraat al ruim 700 jaar in gebruik is, maar ook dat het hier vroeger best vochtig en nat moet zijn geweest. Een dergelijke knuppelpad legde je namelijk niet voor de lol aan, maar om te voorkomen dat de doorgaande weg veranderde in een drassige en zompige boel. Zo kon iedereen toch nog met droge voeten naar huis.

Lezingen

2011-09-21T15:41:00.006+02:00

Binnen ons pand zijn niet alleen de gemeentelijk archeologen gehuisvest, maar wordt één ruimte één avond in de week gebruikt door de AWN (Archeologische Werkgemeenschap Nederland), afdeling Vallei en Eemland. Deze groep amateur-archeologen onderhoudt een hechte band met het Centrum voor Archeologie. We willen hier dan ook graag aandacht besteden aan een interessante door hen georganiseerde lezingen-cyclus die binnenkort gaat plaatsvinden:

AWN afd. 14 Vallei- en Eemland Lezingencyclus 2011-2012:
'Het omspitten van (vroegmiddeleeuwse) grafvelden: oud onderzoek, nieuwe visies en detectie'

Deze lezingencyclus heeft als centrale thema vroegmiddeleeuwse grafvelden. Wij zijn verheugd de volgende sprekers bereid te hebben gevonden: dr. A. Willemsen zal ons meenemen naar het rijke en spectaculaire vroegmiddeleeuwse grafveld van Rhenen-Donderberg, dat in 1951 werd opgegraven, maar nooit werd gepubliceerd. Dr. R. Panhuysen belicht oud onderzoek naar de grafvelden rond Dorestad en zal nader ingaan op nieuw verkregen fysisch antropologische inzichten. Drs. E. Eimermann gaat in op de spectaculaire ontdekkingen van het grafveld van Solleveld in Den Haag. Oud onderzoek leek te wijzen op een exclusief urnengrafveld., maar hernieuwd onderzoek heeft tevens enkele bijzondere inhumaties opgeleverd. Drs. W. de Kort gaat ten slotte in op de problematiek van het herkennen van een prehistorische grafheuvel en zal nader ingaan op de landschapsreconstructie rond enkele vorstengraven in Noord-Brabant.

Plaats:

Centrum voor Archeologie: Langegracht 11, Amersfoort.

Zaal open vanaf 19.30 uur; koffie/thee. Aanvang lezingen: 20.00 uur.
Gratis voor leden van de AWN, niet leden betalen € 3,-.

Data:

28 oktober: Zestig jaar grafveld Rhenen - dr. A. Willemsen (RMO)

2 december: (Be)graven in de Haagse Duinen in de Vroege Middeleeuwen - drs. E. Eimermann (AWN Amersfoort)

20 januari (2012): Begraven voorouders & begraven bodems - drs. J.W. de Kort (RCE)

24 februari (2012): Dorestad, de menselijke factor. Begravingen AD 250-1000 - dr. R. Panhuysen (AAC)

put in de Langestraat

2011-09-20T12:17:00.002+02:00

Onder in de put waarschijnlijk resten van een knuppelpad .

Diep onder de Langestraat

2011-09-13T17:36:00.000+02:00

Tegen het einde van de middag is de bodem bereikt. De archeologen bestuderen de dieptse bodemlagen en leggen alles vast, voordat de afvalcontainers worden geplaats.

Zien ze hier sporen die aansluiten op eerder gevonden sporen in de omgeving?

afvalcontainers

2011-09-12T12:09:00.004+02:00

Aanleg start ondergrondse afvalcontainers op de Langestraat,

maar niet voordat de archeologen onderzoek hebben gedaan.

Schorre keeltjes

2011-09-10T15:46:00.006+02:00

Het is een drukte van belang in ons pand. Het is Open Monumentendag vandaag en de bezoekers weten ons prima te vinden. Ik begin de eerste schorre keeltjes te ontwaren bij onze vrijwilligers die vol enthousiasme de bezoekers rondleiden. Nog een dik uurtje en we hebben er weer een zeer geslaagde open dag opzitten. Ik ga nog maar even thee met honing rond delen om de keeltjes te smeren....

Nieuw Boek Sandra Siemers

2011-09-06T14:08:00.001+02:00

Woensdag zijn de archeologen er bij als het nieuwe boek van Sandra Siemers "Amersfoortse Muurhuizen Dieventorencomplex en Secretarishuisje"aan wethouder Mirjam Barendregt wordt aangeboden. Wij hebben daar in 2009 onder de vloer opmeting aan de bakstenen muur gedaan en daarmee een, zeer bescheiden, bijdrage aan de inhoud geleverd.

Het is een 180 pagina's kloek boek geworden Met de fraaie vormgeving past het mooi in de serie van boeken over Amersfoortse huizen. Sandra Siemers schenkt ruim aandacht aan de wordingsgeschiedenis en bouwkundige details van haar onderwerp. De menselijke maat speelt echter de hoofdrol. De lezer maakt kennis met de bewoners van het pand en ook met hen die er niet woonden, terwijl we dat wel altijd dachten. Het boek is met vlotte pen geschreven en een plezier om in te lezen en te kijken. Een aanrader voor al wie belangstelling heeft voor de geschiedenis van onze stad. Het ligt bij de boekhandel.

Een bezoek aan Bunschoten in het kader van het Jaar van de Vrijwilliger!

2011-09-02T10:41:00.007+02:00

Sinds 2009 is het Archeologisch Centrum betrokken bij de archeologie van Bunschoten. Wij hebben daar gegraven en het is de hoogste tijd om het bovengrondse eens te bezoeken. Eerst een bezoek aan het interessante museum aan de haven van Spakenburg. We krijgen een goede indruk van de geschiedenis van de landbouwer en natuurlijk van het leven van de visser. We sluiten de middag af met een zeiltocht met originele botter. Onze schipper vertelt honderd uit over zijn schip en het leven aan boord. Ook zit hij vol verhalen, allemaal echt gebeurd, heus waar!

Afscheid van "onze Nel"

2011-09-01T10:14:00.003+02:00

Archeologie is niet alleen graven. Op de achtergrond zijn mensen aktief die dat mogelijk maken, zoals onze Nel. Als onze gravers binnen komen en met hun vieze kruiwagens, scheppen en modderschoenen ons onderkomen bevuilen is er altijd weer Nel die alles weer spik en span maakt. Althans, was daar Nel, want vandaag hangt zij emmer en sop aan de wilgen en gaat met pensioen.

Wij nemen afscheid van "onze Nel" en hopen op een waardige opvolger. Dat gaat niet meevallen!

Bezoek van de STAA en Archief Eemland

2011-08-31T13:56:00.001+02:00

Donderdag 25 augustus kwam het bestuur van de Stichting Archeologie Amersfoort, kortweg STAA, op de Langegracht bijeen voor een vergadering. De STAA ondersteunt de publieksfunctie van archeologie in Amersfoort. Zij doet dit onder andere door financiële bijdragen aan publicaties en evenementen.

Na afloop van de vergadering was er een samenzijn met alle medewerkers en vrijwilligers van het Centrum voor Archeologie. Hierbij presenteerde het Archief Eemland de digitale stadskaart van Amersfoort aan ons. Deze is nu ook te zien op iPhone en iPad. Je ontdekt de stad door de gratis layer app te installeren en Amersfoort via een layer te bekijken. Wijs met je mobiel naar een monument en op je scherm zie je de bijzonderheden ervan.

Na afloop en onder het genot van een drankje en hapje werd de bijeenkomt gezellig afgesloten in de tuin.

Onderwaterarcheologie

2011-08-29T09:33:00.003+02:00

Het CAR heeft er een nieuwe discipline bij: onderwaterarcheologie!

Sinds de samenwerking met de gemeente Bunschoten heeft het CAR er ook een groot wateroppervlak bij wat archeologisch interessant is: de kuststrook van Spakenburg. Spakenburg is sinds mensenheugenis een vissersdorp geweest. Maar met de afsluiting van de Zuiderzee middels de afsluitdijk en het ontwikkelen van Flevoland raakten steeds meer vissers hun baan kwijt. Hun boten (botters genaamd) kwamen hiermee werkeloos in de haven van Spakenburg te liggen, waar ze langzaam wegrotten. Omdat het risico van zinken in de haven te groot werd, moesten de botters weg uit de haven als ze in slechte staat verkeerden. De vissers losten dit op door de boten de haven uit te varen en ze direct buiten de haven voor de kust in de brand te steken en te laten zinken. Op deze manier zijn in de 20^ste eeuw vele boten tot zinken gebracht. Omdat de resten onder water liggen zijn ze vrij goed bewaard gebleven. Zolang er geen zuurstof bij kan komen blijven metaal en hout namelijk goed bewaard onder water!

De Gemeente Bunschoten gaat een deel van het kustgebied ontwikkelen. Zo wordt er onder meer een nieuwe jachthaven aangelegd. Bij de nieuwe plannen worden ook over een groot deel van het huidige kustgebied zand opgespoten voor rietaanplant. Dit gaat ook gebeuren op een plek waar mogelijk meerdere botterwrakken liggen. Om te kijken hoeveel van deze wrakken er liggen zijn enkele archeologen met de boot van de havenmeester het water opgegaan. Ze hebben met gps-apparatuur de locaties van de botterwrakken ingemeten en ze voorzien van een markering. Zo kan tijdens de geplande werkzaamheden getracht worden om de wrakken te ontzien. Op deze manier blijven ze hopelijk bewaard voor toekomstige archeologen.

Snuffelen

2011-08-18T10:39:00.005+02:00

Regelmatig krijgen we verzoeken van kinderen of ze eens een dagje mee kunnen kijken op een opgraving; een zogenaamde "snuffelstage". Vaak is het lastig om aan dit soort verzoeken mee te werken; niet dat we het niet willen, integendeel zelfs, maar een opgraving moet wel veilig genoeg zijn, genoeg ruimte bieden en precies in de vakantie vallen om geschikt te zijn. Deze week zijn we begonnen met een proefsleuvenonderzoek bij de Loes van Overeemlaan, op de locatie waar een nieuw dierenpension gebouwd gaat worden. En dit project leent zich prima voor een snuffelaar.

Inmiddels hebben we weer afscheid genomen van onze enthousiaste archeoloog in de dop. We zijn benieuwd of we hem over een aantal jaar weer gaan tegenkomen in ons vak.....

Amersfoort op de kaart

2011-08-10T08:28:00.004+02:00

De website Amersfoort op de kaart - opgezet door onze collega's van Archief Eemland - is aangevuld met nieuwe informatie en mogelijkheden. De hele cultuurhistorie van onze stad komt aan bod: monumenten, historisch kaartmateriaal, de collectie van museum Flehite, foto's, kunst en natuurlijk ook archeologie. En het is niet alleen de website; met je mobiele telefoon en gps kan je op locatie informatie vinden. En er is nog veel meer....

Waar je al dit moois kan vinden?

http://www.amersfoortopdekaart.nl/

Tien weken stagelopen bij CAR

2011-08-09T12:28:00.004+02:00

Na tien weken loopt de stage van Django teneinde.

Django: " een stageperiode bij het Centrum voor Archeologie van de gemeente Amersfoort is kort. Ik start nu met het maken van een verslag voor mijn opleiding. Ze zijn hier zeer enthousiast met archeologie in de weer, zodat er voor mij veel te leren valt. Daarbij is de sfeer ook goed, dat is erg belangrijk", aldus onze stagiair.

Na de stage op vakantie en genieten van de zomer? Welnee; over een week komt hij terug en gaat zich dan bezighouden met de verwerking van houtvondsten!

Lege tonnen geven het grootste geluid

2011-08-04T09:59:00.003+02:00

Op de vloer van een middeleeuwse kelder vonden wij de bodem (of deksel?) van een houten ton. Het aardige van deze tonbodem/deksel is, dat hierop een merkteken op aangebracht is. Deze is op de foto duidelijk zichtbaar en lijkt de vorm van een schaar te hebben.

Wat is een merkteken nou eigenlijk precies?

Het is ons wel bekend dat dergelijke tekens op de duigen en/of de bodemplaat van een ton ingekrast of ingebrand werden in de middeleeuwen. Maar toch blijft er vaak veel onduidelijk bij merktekens. Wie heeft ze aangebracht en waar staan ze precies voor?

Er zijn verschillende voorschriften bekend uit historische bronnen die het aanbrengen van merken toestaan, of zelfs eisen van bepaalde personen en in bepaalde gevallen. Haringtonnen droegen bijvoorbeeld twee merktekens: een van de kuiper en een van de stuurman van de vissersboot. Ook handelaren merkten hun waar. Zo konden de goederen van verschillende handelaren uit elkaar worden gehouden.

De merktekens kunnen voorkomen in allerlei vormen, van strepen en cirkels tot haakse lijnen en Romeinse cijfers, of zelfs combinaties hiervan. Maar wat betekent het door ons gevonden merkteken? En wie heeft het aangebracht?

10 jaar in dienst

2011-08-02T14:45:00.002+02:00

Elke 1e maandag van de maand hebben wij vrijwilligersoverleg.

Gisteren, 1 augustus, trakteerde een collega archeoloog omdat hij zo blij was dat hij (alweer) 10 jaar in dienst is bij het Centrum voor Archologie.

De traktatie was heerlijk!

Stage

2011-07-27T13:35:00.003+02:00

Al enkele weken hebben we een stagiair van de opleiding archeologie van hogeschool Saxion op de werkvloer. Het eerste deel van de stage bestond uit veldwerk en nu assisteert hij onze houtspecialist bij het schoonmaken, beschrijven en conserveren van houtvondsten. Een hele klus, want er ligt nog een aardige voorraad vondsten die nog beschreven moeten worden. Hij hoeft zich dus niet te vervelen...

tuin activiteiten?

2011-07-26T12:42:00.003+02:00

De afvalcontainers hebben onze tuin niet mooier gemaakt. Hier staat onze historicus met meetlat en notitieboekje. Hij staat de enorme keien te meten, heeft hij zich voorgenomen om onze tuin te verfraaien? Hij is toch niet van plan om een hunebed te bouwen? En wie zouden we daar dan in moeten leggen?

Maria

2011-07-25T09:51:00.003+02:00

Nieuw in de Scheplogvitrine!

Geinspireerd door de tentoonstelling in museum Flehite over Maria hebben we de scheplogvitrine aangepast.

We proberen een beeld te schetsen van de periode dat Amersfoort van heinde en verre pelgrims trok. De opgraving op de Hof (uitgevoerd in 1991) is hiervoor een belangrijke bron; in een met afval dichtgegooide drenkplaats voor vee is een grote hoeveelheid vondsten gedaan, zoals bierkannetjes, dobbelstenen, speelschijven en speelkoten. Ook zijn er pelgrimshoorns gevonden. Dit alles is het archeologische restant van een jaarmarkt; een feest met een kermisachtig karakter, waar inwoners en pelgrims uit hun dak gingen.

Tot half oktober kunt u de restanten van dit Middeleeuwse feest in de scheplogvitrine komen bewonderen.

Binnen activiteiten (vervolg)

2011-07-19T09:45:00.005+02:00

Nog meer puzzelwerk, onze aardewerk specialist neemt het puzzelwerk weer over en 'bakt' er meer van.

Ook onderzoek naar zaden en pitten- botanie - door één van onze archeologen.

Binnen activiteiten

2011-07-12T13:41:00.004+02:00

Als het 'buiten'werk is gedaan; volgt er 'binnen' werk. De opgravingen worden uitgewerkt. Onze senior archeoloog achter de computer en

puzzelen met aardewerkscherven; zelfs de secretaresse puzzelt mee!

Cursus

2011-06-30T09:10:00.000+02:00

Vandaag zijn we allemaal op BHV-opfriscursus. We oefenen op reanimeren, verbinden van wonden en brandjes blussen.

Asschatterkeerkade

2011-06-15T14:55:00.006+02:00

Afgelopen vrijdag hebben we het veldwerk van het proefsleuvenonderzoek bij de Asschatterkeerkade afgerond. We zijn nu druk bezig met de uitwerking en kunnen alvast wat eerste resultaten melden:

Bij het onderzoek zijn twee coupes (dwarsdoorsnedes) door de keerkade gegraven en is 1 kleine werkput aangelegd ten noorden van één van de kazematten . De twee coupes hebben een duidelijk beeld van de opbouw van het dijklichaam opgeleverd. Zo blijkt dat de top van het dijklichaam gedeeltelijk is weg-geërodeerd. Bovendien lijkt de dijk op een oude (perceels)sloot te zijn aangelegd.

De coupe ter hoogte van de kazemat leverde mooie dwarsdoorsnedes door een loopgraaf op (zie foto hieronder).

Uit het onderzoek blijkt dat in de loopgraaf palen hebben gestaan. Deze palen stonden schuin tegen de wand van de loopgraaf aan. Waarschijnlijk zaten tegen de palen planken bevestigd. ( De planken en palen zijn niet meer teruggevonden, alleen de paalgaten van de palen zijn bewaard gebleven) De loopgraaf is gefaseerd dicht geraakt en heef nog een maximale diepte van 1,10 meter onder de huidige top van de keerkade. Het tracé van de loopgraaf is ter hoogte van de kazemat vastgelegd. De loopgraaf loopt in een zigzag patroon richting- en- van de kazemat af en loopt ter hoogte van de kazemat parallel aan de constructie. Op de foto kan je goed het zig-zag patroon zien (donkergrijze verkleuring)

Tijdens het onderzoek zijn een drietal kogelhulzen gevonden. Ook zijn in de loopgraaf diverse (resten van) spandraden en spijkers gevonden.

Een bijzondere locatie dus; met veel sporen uit het verleden in de bodem. En ook bovengronds; een betonnen tankversperring moest iedere werkdag met de kruiwagen gepasseerd worden...

Vandaag in de krant

2011-06-09T15:49:00.003+02:00

Loopgraven

2011-06-08T17:42:00.002+02:00

Vanochtend hebben we bij het graven van een profiel (dwarsdoorsnede) door de keerkade loopgraven aangetroffen. Dit is van belang voor de reconstructie die uiteindelijk zal plaatsvinden, want we weten nu waar de loopgraaf precies lag en hoe diep ie was. De komende dagen doen we hier meer onderzoek naar en graven we ook bij één van de kazematten.

Vanmiddag was er de gelegenheid voor belangstellenden om de opgraving te bezoeken. Er was grote belangstelling vanuit de Stichting Grebbelinie. Erg leuk voor de archeologen om zo veel enthousiaste en geinteresseerde bezoekers te spreken, en ook erg nuttig: er werd een hoop kennis en ervaring uitgewisseld.

En ook de pers was aanwezig, de komende dagen zullen we weer eens het nieuws halen.

Weblink

2011-06-07T14:32:00.001+02:00

Wil je meer weten over de grebbelinie en de Asschatterkeerkade? Surf dan eens naar deze link:
http://www.grebbelinie.nl/page/projectasschatterkeerkade

Asschatterkeerkade - vervolg

2011-06-07T14:03:00.006+02:00

Inmiddels krijgen we aardig zicht op de opbouw van (een deel van) de keerkade. De dijk bestaat uit een pakket zand (bovenaan op de foto)en hieronder blijkt zich nog het restant van een sloot te bevinden. Aardewerkscherven gevonden in de vulling van de sloot dateren uit de 15de-16de eeuw. Eerst een sloot en later dus een keerkade; van laag naar hoog. Het geelgrijze dekzand is de natuurlijke ondergrond; dieper dan dit hoeven we niet te graven.

Van loopgraven nog geen spoor, maar we zijn nog lang niet klaar....

Asschatterkeerkade

2011-06-06T13:52:00.000+02:00

Vandaag zijn we begonnen met een proefsleuvenonderzoek op een historische locatie in Leusden: de Asschatterkeerkade. Deze dijk is aangelegd in de 18de eeuw en maakt deel uit van de Grebbelinie. In de periode 1939-1940 zijn er negen betonnen kazematten gebouwd en op de dijk is ook nog een betonnen tankversperring zichtbaar. Een aantal organisaties, waaronder de Gemeente Leusden, heeft in 2006 het plan opgevat om de grebbelinie meer onder de aandacht te brengen en de zichtbaarheid te vergroten. In het kader hiervan doen we dit onderzoek: op twee locaties op de dijk leggen we proefsleuven aan om de opbouw van de keerkade in kaart te brengen, de ingang van één van de kazematten weer vrij te leggen en te reconstrueren waar zich de loopgraven bevonden en hoe deze eruit moeten hebben gezien. In de loop van de week hopen we wat meer over de eerste resultaten te kunnen vertellen.

St. Martinuskerk Hoogland

2011-06-01T13:56:00.001+02:00

Verschenen CAR rapport nr. 7

Archeologisch onderzoek St. Martinuskerk in Hoogland.

AOO 25

2011-05-31T13:48:00.003+02:00

Verschenen nummer 25 in de reeks Amersfoort onder ons: Tabaksplantages langs de Hogeweg.

Kosten € 7,50. te verkrijgen op de Langegracht 11.

25 mei gesloten

2011-05-24T17:01:00.001+02:00

Wegens omstandigheden zijn we woensdagmiddag 25 mei niet open voor bezoek.

Nieuw in de scheplog-vitrine!

2011-05-04T13:38:00.000+02:00

Nà alle festiviteiten rond de Appelmarkt en het uitkomen van het onderzoeksrapport hebben wij vandaag de Scheplog-vitrine aangepast.
Aan de hand van vondsten een “herbeleving” van een unieke en wel zeer bijzondere opgraving!

2011-04-19T14:28:00.002+02:00

Een enthousiaste leerling van de basisschool De Kosmos in Hoogland liep gisteren een dagje mee met veldarcheoloog Ron Hulst en zijn team aan de Hogeweg.

2011-04-18T12:59:00.001+02:00

First!

2011-04-14T13:44:00.002+02:00

Terwijl we deze foto maken, realiseren we ons dat dit de eerste is van vele identieke foto's die vanaf vandaag gemaakt gaan worden op de Appelmarkt.

Vers van de Pers

2011-04-13T13:35:00.000+02:00

Het rapport over het onderzoek op de Appelmarkt is net van de drukker gekomen. Een flink aantal dozen vol is bij het archeologisch centrum afgeleverd. Het is een dikke geworden: 106 pagina's vol archeologie! Vanaf vrijdag bij ons te krijgen voor € 7,50.

De spanning stijgt

2011-04-13T12:33:00.000+02:00

Weldra wordt het monument op de Appelmarkt onthult. Tot die tijd is ie nog even in zwart gehuld.

Geschiedenis herhaalt zich

2011-04-07T12:01:00.004+02:00

Als archeoloog weet je dat de geschiedenis zich vaak herhaalt. Onlangs zagen we het langs de ringweg weer gebeuren: de amersfoortse kei zit in een grote kist verpakt. Dit is gedaan door de Trekkracht Amersfoort, om aandacht te vragen voor hun plannen de kei een nieuwe plek te geven.

Vele jaren geleden hebben we zelf de kei ook een keer verpakt, ook al in een oranje kist. Dit deden we om aandacht te vragen voor de tentoonstelling 'Onze Oude Buren', waarbij alle stadsarcheologen hun favoriete vondst in (oranje) kijkdozen hadden geplaatst. Wij hadden eigenlijk de Amersfoortse kei willen inleveren, maar die was wat zwaar, maar toen de reizende tentoonstelling eindelijk Amersfoort aandeed, hebben we de kei alsnog in een doos geplaatst.......een oranje....!

Burgemeester bezoekt CAR

2011-03-21T14:21:00.008+01:00

Vrijdag 18 maart bracht burgemeester Bolsius een bezoek aan het Centrum voor Archeologie. Na kennismaking met de archeologen en een algemene inleiding over het werk van de gemeentelijk archeologen, kreeg de burgemeester een rondleiding door het pand. Hij ging langs de verschillende afdelingen, waar de desbetreffende specialisten hun werk toelichtten. De specialisten, bijvoorbeeld op het gebied van bot of van metaal, zijn allemaal vrijwilliger en velen al lang werkzaam bij het Centrum voor Archeologie. Ook met de opgravingsploeg, gevormd door projectarcheologen, die juist terugkwam van een onderzoek in Leusden, maakte de burgemeester kennis. Burgemeester Bolsius was zeer belangstellend en bovendien al heel goed op de hoogte van de gemeentelijke archeologie; hij was in Rotterdam jarenlang wethouder van dit gemeentelijk onderdeel.

HIstorisch café

2011-03-14T11:39:00.001+01:00

Op Donderdag 11 Maart was er weer een Historisch Café. Onze collega Sandra Hovens van het Bureau Monumentenzorg, de bovengrondse archeologie, hield een voordracht over de restauratie van de Joriskerk. Zij vertelde over broodnodige reparaties die onder andere aan de constructie van de kap worden verricht. Er is hoog bovenin de kerk een tijdelijke vloer aangebracht waardoor het makkelijk werken is, maar ook de versieringen en kunstwerken goed zichtbaar zijn. Een mooie gelegenheid om foto’s te maken waar wij in het Stadscafé van konden genieten. Bedankt, Sandra!

Het volgende Historisch Café dat wij archeologen organiseren is op Donderdag 14 April op de Appelmarkt. Houdt Scheplog goed in de gaten voor verder nieuws hierover!

Nieuw in de Scheplog-vitrine

2011-03-10T14:03:00.005+01:00

Naar aanleiding van het recente artikel "Baardmankruik alias Heksenfles"

in de Kroniek (Tijdschrift Historisch Amersfoort) hebben wij de Scheplog-

vitrine aangepast en zetten de bewuste baardmankruik, gevonden rond

1903 in het afgebroken Elbrinkshofje, extra in het zonnetje.

Daarnaast plaatsen wij de overige in Amersfoort gevonden "baardmannen"

in de vitrine teneinde de overeenkomsten en verschillen nog eens onder de

aandacht te brengen.

Vissende archeologen?

2011-03-01T11:34:00.007+01:00

Op dit moment worden de afvalcontainers in de tuin van de archeologen geplaatst. Reden voor (twee) archeologen om te gaan vissen in de naastliggende gracht, om nog een laatste blik te werpen op de archeologische resten. Er is namelijk een kelder gevonden die al vanaf de late middeleeuwen in gebruik was. Daarnaast zijn sporen van een grote kuil aangetroffen waarin, in het verleden, allerhande materiaal is gedumpt. Een oudere versie van de afvalcontainers die op dit moment worden neergezet! Gelukkig gaat het opgraven de archeologen een stuk beter af dan vissen, zoals de foto laat zien!

Ondergrondse afvalcontainers

2011-03-01T08:28:00.004+01:00

De afgelopen weken zijn we erg druk geweest met het opgraven van een aantal locaties waar ondergrondse afvalcontainers komen, in de binnenstad. Dit is niet onopgemerkt gebleven; vanzelfsprekend hebben we hier op scheplog er veel over bericht, maar ook de krant heeft ons op de voet gevolgd en hetzelfde geldt voor de bewoners van de binnenstad. Op de website van de gemeente kan je al het nieuws volgen over dit project en de resultaten van ons onderzoek:

http://www.amersfoort.nl/smartsite.shtml?ch=ter&id=219149

Loopgravenreconstructie

2011-02-28T12:12:00.006+01:00

Omdat ik afgelopen woensdag een afspraak had vlak bij het voormalige Kamp Amersfoort, ben ik even langs gegaan om te kijken hoe de loopgravenreconstructie vordert. Het schiet al aardig op! Hier wat foto's:

"Wie een andermans tuintje wiedt ziet het onkruid bij zich zelve niet

2011-02-21T14:15:00.006+01:00

…en daarom zijn de archeologen van de gemeente Amersfoort ook in hun eigen tuin aan het werk, als blijkt dat hier ook ondergrondse afvalcontainers geplaatst gaan worden. Dit is nu met recht een win-winsituatie te noemen: de buitendienst zit dichtbij het warme nest, en de binnendienst hoeft alleen maar uit het raam te kijken om te zien wat ze buiten allemaal ontdekt hebben. Tegelijkertijd beseffen de archeologen ook dat ze nu extra in de gaten worden gehouden! En normaal geldt: Wie een andermans tuintje wiedt ziet het onkruid bij zich zelve niet. Maar vandaag is het: Wie zijn eigen tuintje wiedt ziet het onkruid van een ander niet! Benieuwd wat het wieden allemaal op gaat leveren? Loop even langs de Langegracht of houdt Scheplog in de gaten!

Teut

2011-02-18T14:06:00.003+01:00

Vanochtend werd bij de Teut weer een locatie voor een ondergrondse afvalcontainer uitgegraven. Hoewel de bodem al behoorlijk vergraven bleek door allerlei kabel- en leidingensleuven was er nog wel een middeleeuwse akkerlaag aanwezig. Tussen een riool en een gasleiding was zelfs nog het restant van een 15de eeuwse afvalkuil zichtbaar. Op de foto zie je de gelaagdheid terug: bovenin een dik grijs verrommeld pakket waarin kabels en leidingen liggen, daaronder een donkere laag (de akker) en daaronder geel zand; de natuurlijke ondergrond.

Administratie

2011-02-17T16:28:00.003+01:00

Vast ritueel aan het eind van een dag opgraven: de administratie bij werken. Alle vondsten moeten geregistreerd worden en goed verpakt. Het dagrapport wordt geschreven, alle foto's geregistreerd etc. etc. Bij een opgraving komt veel administratief werk kijken. Dit moet nauwkeurig gebeuren; je kan het immers maar 1 keer doen, na de opgraving heb je geen gelegenheid meer nog eens terug te gaan om fouten te herstellen. Als aan het eind van de opgravingsdag de opgravingsput verlaten is betekent dat dus niet dat de werkdag van de opgravers er al op zit....

Vieze handen en schone oortjes

2011-02-17T11:02:00.006+01:00

De plaatsing van de ondergrondse afvalbakken bezorgt de Amersfoortse archeologen handenvol werk. De archeologen maken lange dagen en worden, doordat ze midden in de stad bezig zijn, veel aangesproken en het hemd van het lijf gevraagd. Tegelijkertijd moeten ze de kraanmachinist aansturen, collega’s aan het werk houden en alle interessante ontdekkingen documenteren. En dan gaat ook nog continu de telefoon! Want morgen worden er ergens anders ook afvalcontainers geplaatst…en overmorgen weer…en..volgende week. Onze archeoloog werd gek van het (met vieze handen) zoeken naar zijn mobieltje en heeft zich een prachtig bluetooth-oortje aan laten meten. De moderne archeoloog gaat ook met zijn tijd mee!

Overigens doen de archeologen steeds meer leuke ontdekkingen. In het putje aan de Langegracht komen oude oeverbeschoeiingen tevoorschijn. Houten palen en gevlochten riet wat vroeger (in de 12^de eeuw) de kadewand van de Langegracht vormde. Als je vandaag langskomt kun je er nog een glimp van opvangen!

Langegracht -2

2011-02-16T16:01:00.004+01:00

Inmiddels is de opgravingsput bij de Langegracht al weer wat dieper ontgraven. In de profielen is duidelijk zichtbaar dat hier al eeuwen gewoond wordt, al veel eerder dan de historische kaarten aangeven. Je ziet op de foto een serie leemvloertjes. Iedere keer werd een versleten en verzakte vloer weer aangevuld met een nieuwe laag leem. De dikte van het pakket vloertjes geeft aan dat hier geruime tijd bewoning is geweest. Onder de vloertjes zit een ophogingspakket met vondsten die op het eerste gezicht uit de periode 12de-13de eeuw dateren. Vanaf die periode is hier dus gewoond.

Ook vinden we grote en kleine houten palen terug, onderin de opgravingsput. Op de onderste foto zie je hier een voorbeeld van. Wat de palen hier doen is nog niet helemaal duidelijk, maar voorlopig denken we aan een beschoeiing, of wel een versteviging van een waterkant. Wat voor waterloop dit geweest is weten we nog niet, mogelijk heeft hier een sloot gelopen. Morgen hopen we weer meer te ontdekken hierover.

Langegracht

2011-02-15T14:13:00.002+01:00

Deze week graven we weer een locatie op waar ondergrondse afvalbakken komen, en dit maal ook erg dicht bij huis; op de hoek van de Langegracht en de Lieve Vrouwestraat. Ook hier weer volop archeologie; onder andere bakstenen funderingen en een deel van een keldertje geven aan dat hier in het verleden wel degelijk bebouwing heeft gestaan. Overigens komt dit overeen met de informatie die we aan historische kaarten kunnen ontlenen.

Hoe die bebouwing er precies uit zag hopen we nu aan de hand van de opgraving te kunnen vast stellen. En hoe lang er hier al bewoning is ook; de historische kaarten geven veel informatie, maar gaan niet verder terug dan tot in de 16de eeuw.

Diepgravend onderzoek

2011-02-14T14:30:00.003+01:00

Zoals inmiddels wel duidelijk is leveren de locaties waar de ondergrondse afvalcontainers komen een schat aan informatie op. Op vrijwel alle plekken zit het boordevol archeologische resten. Daarnaast is er nog een mooie kant aan dit project: het geeft ons de gelegenheid eens diep in de Amersfoortse bodem te kijken. De manier waarop de bakken geplaatst worden - met bronbemaling en een graafbak - zorgt er voor dat er op een veilige en droge manier tot wel drie meter onder straatniveau gekeken kan worden. Bij opgravingen bereiken we ook wel deze diepte, maar niet zo snel op "natte" locaties, zoals pal langs de kade van het Havik. Nu hebben we wel de gelegenheid hiertoe, en met resultaat: op zo'n drie meter diepte bleken nog resten van een houten beschoeing aanwezig van vermoedelijk honderden jaren oud, bestaande uit houten palen en vlechtwerk. Alles was nog goed bewaard gebleven, omdat het al die tijd vochtig is gebleven. Water-
management is van alle tijden..

Vandaag in de krant

2011-02-11T14:33:00.004+01:00

Vanochtend stond er een artikel in de krant over onze werkzaamheden bij het Havik. De titel van het stuk geeft al aan dat we een vondst hebben gedaan die bijzonder goed aansluit bij de ondergrondse afvalbak die hier gaat komen. Er bleek namelijk een beerput te zitten, dus we mogen wel concluderen dat het straks niet voor het eerst zal zijn dat hier afval onder de grond verdwijnt. Alhoewel - veel afval hebben we in de put niet gevonden, helaas....

Overigens is het nu al de tweede keer dat we op de plek waar een ondergrondse afvalcontainer komt een beerput tegenkomen; de eerste keer was op het Flintplein. Is dit toeval?

Voor en na......

2011-02-10T10:15:00.003+01:00

Vanochtend werd bij één van de locaties voor de ondergrondse afvalcontainers aan het Havik een bijzonder leuke vondst gedaan; een complete Middeleeuwse bierpul! Het pulletje werd op een diepte van zo'n 2,80 meter onder straatniveau gevonden bij het uitgraven van de bak voor de container. De aannemer, met wie we nauw samenwerken bij dit project, belde ons meteen vol enthousiasme op; we hebben iets leuks gevonden! Op de foto's zie je de pul voor en na het schoonmaken. Na het verwijderen van de modder bleek het om een misbaksel te gaan, is ie daarom misschien ooit in het Havik gegooid?

De locatie bij het Havik is sowieso al archeologisch erg interessant; gisteren is er al een bakstenen fundering uit de 13de eeuw aangetroffen en een aantal lemen vloertjes. De combinatie van de fundering en de vloertjes wijzen op een huis dat hier in de Middeleeuwen aan de gracht heeft gestaan. Vandaag hopen we meer te ontdekken, want nog niet alle bakken zijn uitgegraven.

Archief

2011-02-08T10:32:00.002+01:00

Vanochtend was het weer tijd voor ons maandelijkse overleg en na afloop heeft onze archief-onderzoeker een verhaal gehouden over hoe hij te werk gaat, wat de archieven aan informatie kunnen opleveren en hoe deze gegevens gebruikt kunnen worden bij de interpretatie van opgravingen. Het Archief Eemland herbergt een schat aan informatie over de historie van de stad; niet alleen kaarten en foto's, maar ook notariele actes en allerlei andere zaken die ons meer kunnen vertellen over hoe de stad er in vroeger tijden uit zag. Veel van deze gegevens zijn digitaal raadpleegbaar op de - recent vernieuwde - website van het archief: www.archiefeemland.nl. Als je de gegevens uit het archief gaat combineren met de resultaten van opgravingen krijg je dus een totaalplaatje van de geschiedenis van een onderzoekslocatie.

Aandachtsvragers

2011-02-04T14:53:00.004+01:00

Regelmatig blijven voorbijgangers bij ons pand stil staan om naar binnen te turen en te zien wat we allemaal aan het doen zijn. Met name het "bottenlab" trekt de aandacht, mede door de runder- en paardenschedel voor het raam. Soms zijn het echter de voorbijgangers zelf die de aandacht trekken, of graag aandacht willen hebben?

Bunschoten - Dorpsstraat -2

2011-02-02T11:14:00.004+01:00

Nog wat beelden uit Bunschoten:

Bunschoten - Dorpsstraat

2011-02-01T19:08:00.003+01:00

Gisteren zijn we begonnen met een proefsleuvenonderzoek in Bunschoten, op een perceel aan de Dorpsstraat. De sleuven zitten vooralsnog niet boordevol archeologische sporen, maar een tweetal slootjes, een aantal vage kuilen en een enorme hoeveelheid 19de en 20ste eeuws afval (scherven van voorwerpen van aardewerk en glas) geven wel aan dat er op dit terrein in het verleden een en ander gebeurd is. Hoe ver dit verleden terug gaat hopen we de komende dagen te ontdekken...

Flintplein

2011-01-27T16:33:00.004+01:00

Gisteren verhuisde de opgravingsploeg tijdelijk vanaf de Pothstraat naar het Flintplein. Op de plek waar vandaag al weer de ondergrondse afvalcontainers geplaatst worden troffen we een bakstenen beerput, enkele funderingen en enkele paalsporen aan. De "mini-opgraving" trok veel publiek. Niet alleen belangstellende omwonenden, maar ook de pers. Vanochtend zagen de opgravers zichzelf al terug in de krant. Het nieuws verspreidt zich snel.....

Pothstraat - vervolg

2011-01-25T14:25:00.003+01:00

Gisteren zijn we begonnen op locatie 2 in de Pothstraat, op de hoek met de Oliesteeg. Ook hier weer funderingen, op het eerste gezicht daterend uit de 17de-18de eeuw. Zo zie je maar weer; ondanks het feit dat de opgravingsputjes maar klein zijn zitten ze boordevol archeologie. Niet zo vreemd natuurlijk als je bedenkt dat hier al eeuwen lang gewoond wordt.

Daar komen de archeologen!

2011-01-24T10:24:00.000+01:00

Een veel voorkomend beeld de afgelopen weken in de binnenstad: ons veldteam rukt uit voor weer een "mini-opgraving" in het kader van het plaatsen van ondergrondse afvalcontainers. Ditmaal zijn ze onderweg naar de Pothstraat waar vanochtend een nieuwe locatie is opengegraven en waar wederom archeologische resten zijn aangetroffen.

Pothstraat

2011-01-19T09:46:00.000+01:00

Zoals op vele locaties in de binnenstad, worden ook op de pothstraat afvalcontainers geplaatst. Hoewel er maar een klein stukje grond verstoord gaat worden, is dit reden genoeg voor de archeologen om een kijkje te nemen en een mini opgraving uit te voeren. De archeologen moesten zich langs rioolbuizen, elektriciteitskabels en gasleidingen worstelen… Dan denk je al snel: is er nog wel ruimte voor iets archeologisch, in een putje van 2,5 x 2,5 meter? Wat bleek?.... Een heleboel archeologie! Al limbodansend onder pvc-buizen en touwtjespringend over elektrakabels hebben de archeologen hier een muur met vloer van een oud pand gevonden en blootgelegd. Nadat de oudheden bijzonder nauwgezet uitgegraven en schoongemaakt waren, was het tijd voor een overzichtsfoto. Maar de weergoden konden onze haarfijne inspanningen amper waarderen, bleek toen het precies op het moment van fotograferen begon met hagelen. Opgepoetste baksteen en geschrobde vloertegel kleurden hagelwit en daarna modderbruin van inspoelende zand.
Morgen maar weer verder met opgraven….

Nieuw in de scheplogvitrine!

2011-01-12T16:15:00.003+01:00

Aan het begin van dit Nieuwe Jaar willen wij de replica’s die nog verkrijgbaar zijn onder de aandacht brengen:

- Op de eerste plaats natuurlijk de Maria Lactans; een reliëf van de voorstelling Maria met Kind.
De oorspronkelijke mal is in de tuin van het Observantenklooster gevonden.

- Replica van een tegel waarop een aap is afgebeeld en waarvan de maker de bekende keramist Joseph Menda da Costa (1863-1939) is.
De oorspronkelijke tegel is gevonden bij de opgraving van de Markthal en Notarishuis aan de Breestraat 23.

- Replica’s van het Middeleeuws beeldje “Christus in ’t kribbetje” zijn helaas niet meer voorradig: de mal is helaas niet meer geschikt om afgietsels van te maken.

- Verder zijn er replica’s van een 13de eeuwse bierpul en 14de eeuwse drinkbeker (b.v. voor het drinken van wijn) in ons Centrum verkrijgbaar: wellicht een aanrader voor de “klassieke”carnavalsvierder onder ons.
De originele bierpul en drinkbeker zijn gevonden op de Appelmarkt.

IJzer

2011-01-03T16:20:00.001+01:00

Vandaag ons eerste maandelijks overleg van 2011. Na de nieuwjaarswensen, de laatste oliebollen en de laatste nieuwstjes houdt onze metaalspecialist een lezing over de vorming en bewerking van ijzer. Erg interessant en nuttig. Er komt veel meer bij kijken dan ik dacht om een voorwerp van ijzer te produceren. Op de foto zie het restant van ijzerproductie: een zogenaamde slak.Volgende maand is onze archief-onderzoeker aan de beurt; weer een hele andere tak van sport.

Gelukkig Nieuw Jaar!

2011-01-01T12:26:00.001+01:00

De medewerkers van het Centrum voor Archeologie wensen alle scheplog-volgers een bruisend 2011 toe! Hoewel het even rustig is geweest op scheplog gaan we er dit jaar weer stevig tegenaan. Blijf ons volgen dus!

Wisseling van de wacht

2010-11-10T09:24:00.004+01:00

Vandaag wisselen we weer de inhoud van de scheplogvitrine. Het is tijd om een waar kunststukje in de spotlights te zetten; een object waar onze restaurateur de afgelopen weken veel tijd aan heeft besteed. Ik heb het hier over een pot uit de tweede helft van de IJzertijd (ca. 400 v. Chr. -0), die we enkele maanden geleden hebben gevonden bij de opgraving in de Schammer, in Leusden. Toen de opgravers 'm vonden lag ie volledig in scherven. Na veel geduldig gepuzzel en zorgvuldig restaureren staat ie er weer prachtig bij. Scherven van dit soort potten uit de IJzertijd vinden we dikwijls, maar dat er voldoende bewaard is gebleven om een voorwerp te restaureren komt niet zo vaak voor. Kijk maar eens naar de voorwerpen die we ook in de scheplogvitrine gelegd hebben: deze zijn hooguit voor de helft bewaard gebleven. Op de foto zie je de pot trouwens halverwege de restauratie. De aanwezige scherven zijn aan elkaar gelijmd, en het object is klaar voor de volgende stap; het aanvullen van de ontbrekende delen met gips. Hoe het eindresultaat eruit ziet? Kom dat zelf maar bekijken in de scheplogvitrine.

Opgraving Kamp Amersfoort II

2010-11-04T16:53:00.007+01:00

Misschien heb ook je het al gelezen in de krant, of zelfs op televisie gezien. De archeologische opgraving op Kamp Amersfoort trekt veel aandacht. Vandaag is de laatste dag waarop de archeologen hier aan het werk zijn en we zijn weer even gaan kijken. Vandaag was te zien hoe de loopgraven gemaakt waren. Op de foto zie je zogenaamde paalgaten. Donkere vierkante vlekken in de gele moedergrond. In de donkere plekken stonden de houten paaltjes, waartegen de planken wanden van de loopgraven waren getimmerd. Hoewel al het hout is verdwenen, hebben de archeologen hiermee wel aangetoond dat het er ooit heeft gezeten. De vorm en richting van de loopgraaf is zo precies te reconstrueren.

Behalve de loopgraven is ook een vierkante stelling onderzocht. Dit is een heuvel die in twee fasen – zo hebben de archeologen van RAAP ons laten zien – is opgeworpen, waarbinnen het luchtafweergeschut stond opgesteld. Op de foto hieronder is een dwarsdoorsnede van de heuvel te zien. De twee dunne zwarte bandjes tonen de scheiding tussen de twee ophogingsfasen van de stelling.

We zouden bijna vergeten dat dit gebied ver vóór de Tweede Wereldoorlog ook al in gebruik was. De vier lichtbruine banen die vanaf de rechterkant van de foto het vlak inlopen, zijn waarschijnlijk resten van Middeleeuwse grondverbeteringsporen. Honderden jaren voor de tijd waarin er zulke verschrikkelijke dingen gebeurde op deze plek, bewerkten boeren hier nog gewoon hun akkertjes. Dat is een vreemde gedachte als je nu over dit terrein loopt.

Opgraving bij Kamp Amersfoort

2010-11-02T16:45:00.002+01:00

Vanmorgen hebben we met een select gezelschap een bezoek gebracht aan misschien wel de meest indrukwekkende plek uit onze regio: het terrein van het voormalig kamp Amersfoort.

Op het terrein van Kamp Amersfoort in Leusden wordt namelijk van 1 tot en met 4 november een archeologische opgraving uitgevoerd. De Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort heeft het Archeologisch Adviesbureau RAAP ingehuurd om, in voorbereiding op een kleine herinrichting, onderzoek te doen naar een gebied rondom de voormalige schietbaan en fusilladeplaats. In dit gebied, in het westdeel van het voormalige concentratiekamp, liggen nog (restanten van) loopgraven en stellingen. Door het gebied worden vanuit educatief oogpunt enkele nieuwe wandelpaden aangelegd. Omdat de aanleg van deze paden de resten in de grond zullen verstoren, is besloten ze eerst archeologisch te onderzoeken, om nog zoveel mogelijk informatie te redden. Onbekend is nog of de loopgraven en stellingen zijn aangelegd door de toenmalige Nederlandse gebruikers van het Kamp (rond 1939-1940) of door de latere Duitse bewakers van het Kamp. Het onderzoek hoopt hier antwoord op te geven.

De loopgraven zijn na de oorlog allemaal ontdaan van hun houten bekisting en dichtgegooid met zand. Op de foto is te zien dat de archeologen een dwarsdoorsnede (een coupe) door één van de loopgraven hebben gemaakt. Zo is te zien hoe de loopgraven eruit zagen; hoe breed en hoe diep ze waren, en hoe ze zijn gemaakt en dichtgegooid. Tijdens het graven hopen de archeologen tevens aanwijzingen te vinden om te kunnen vaststellen hoe en door wie ze precies aangelegd zijn. Tot nu toe zijn er nog geen bewijzen voor de houten bekisting aangetroffen.

We gaan later deze week zeker nog een keer kijken, en houden jullie op de hoogte!

Dagelijkse behoeftes

2010-10-26T15:16:00.011+02:00

De afgelopen week viel ons op dat in diverse media bericht werd over de "poepweek" in de Beekse Bergen. In de herfstvakantie staat het safaripark in het teken van dit thema. Bezoekers kunnen van alles te weten komen over de spijsvertering van wilde dieren. Maar ook mensen hebben natuurlijk hun dagelijkse behoeftes; en dat al duizenden jaren lang. De weerslag hiervan vinden we bij opgravingen terug; soms in de vorm van de "toiletten" zelf; bijvoorbeeld beerputten of pispotten, maar een hele enkele keer ook in de vorm van het eindproduct; coprolieten (versteende drollen) zijn hier een goed voorbeeld van.

Stinkende pispotten

De ene pispot is de andere trouwens niet; aan het model kan je aflezen hoe oud ie is en hoe ie gebruikt werd. De oudste modellen zijn niet of nauwelijks van glazuur voorzien. Deze exemplaren waren snel aan vervanging toe: zonder een glazuurlaag trekt de inhoud van de pot in de klei en gaat de boel al snel stinken...heel erg stinken zelfs....

Vanaf de 15de eeuw worden de pispotten wel van glazuur voorzien; eerst vooral op de plekken waar de potten snel vies werden, en vrij snel daarna de hele pot. Zo kon je ze makkelijker schoon en stankvrij houden.

Goed mikken

Bij de oudste modellen was de diamater van de hals nogal klein; dat betekende dat je goed moest kunnen mikken. Later werd de opening van de potten groter en werd er ook een bredere rand aangebracht zodat je er op kon gaan zitten; dit model lijkt wel een beetje op onze wc-bril.

Doe maar duur!

In een beerput bij een huis op de hoek van de Muurhuizen en de Stovestraat hebben we een tinnen pispot gevonden. Dit moet een dure pot zijn geweest. Het kan nog duurder trouwens; de echte rijkelui hadden een zilveren pispot, maar zo een hebben we in Amersfoort nog niet gevonden..

Toiletpapier

Bijzonder is de vondst van 17de eeuws toiletpapier met een wel heel merkwaardige voorgeschiedenis. In een beerput bij een pand bij de Muurhuizen hebben we een stuk perkament gevonden dat oorpronkelijk deel uitmaakte van een Middeleeuws handschrift. De handgeschreven Latijnse (psalm?)tekst is nog vaag zichtbaar. In later tijd is het perkament hergebruikt als omslag of kaft van een boek. Dit gebeurde wel vaker. Wat minder vaak gebeurde is dat het perkament daarna een hele andere functie heeft gekregen; dat van toiletpapier! Echt wc-papier zoals wij dat kennen bestaat sinds 1857 en is een Amerikaanse uitvinding. In de periode daarvoor was het behelpen met andere middelen; zoals een papieren boekje waar men kennelijk op uitgekeken was. Van zorgvuldig opgesteld en kostbaar handschrift tot toiletpapier....het kan raar lopen....

Vanaf morgen zijn al deze zaken op de open woensdagmiddag te bewonderen in de scheplogvitrine. Enne wees gerust; de ergste stank is er wel vanaf....

AOO 23

2010-10-20T10:34:00.004+02:00

Voordat ik het vergeet: in juli is het 23ste nummer in de reeks Amersfoort onder ons verschenen over de opgraving aan de Pothstraat ter hoogte van de nummers 33, 35 en 37. Deze keer een dik nummer, we hebben heel wat te vertellen. Voor €5 bij ons te verkrijgen, vandaag bijvoorbeeld, op de open woensdagmiddag tussen 14:00 en 16:30